Legenda zamku Lourmarin

Zamek Lourmarin Legenda zamku Lourmarin

Legenda zamku Lourmarin

Legenda zamku Lourmarin związana jest z klątwą rzuconą przez romskich pielgrzymów, którym zabrano możliwość korzystania z zamkowych ruin jako miejsca odpoczynku podczas corocznych pielgrzymek do wioski Saintes-Maries-de-la-Mer, miejsca ich kultu do Czarnej Sary. Jej historia to osobna opisana legenda.

Renesansowy zamek nad wioską

Zanim jednak stał się bohaterem mrocznej opowieści, zamek miał już za sobą stulecia bogatej historii. Najstarsza część, tak zwany Château-Vieux, powstała w XV wieku na fundamentach jeszcze wcześniejszej, dwunastowiecznej twierdzy, wzniesionej przez Foulquesa d’Agoult, wielkiego seniora Prowansji i przyjaciela króla René. Późniejsza rozbudowa w stylu renesansowym, znana jako Château-Neuf, uczyniła z Lourmarin jeden z pierwszych zamków tego stylu w całej Prowansji — co samo w sobie jest osobną, wartą poznania historią architektoniczną, zanim wkroczy do niej klątwa.

Zamek dzieli się więc dziś wyraźnie na dwie odrębne części o zupełnie innym charakterze architektonicznym: gotycki, surowszy Château-Vieux oraz elegancki, bogato zdobiony Château-Neuf — kontrast, który sam w sobie opowiada historię zmieniających się gustów i epok, jeszcze zanim ktokolwiek zaczął mówić o klątwie i tajemniczych rysunkach na ścianach.

Ruina i przypadkowi mieszkańcy

Po wojnach religijnych w XVI wieku zamek Lourmarin, spalony i zniszczony, popadł w ruinę i zapomnienie, bo jego kolejni właściciele zajmowali się wyłącznie maksymalnymi zyskami z plonów ziemi. Z biegiem czasu ruiny zamku zasiedlone zostały przez romskich wędrowców, którzy traktowali to miejsce jako idealny przystanek na trasie do Camargue. Na ścianach jednej z komnat pojawiły się dziwne rysunki, prawdopodobnie w języku ormiańskim, wraz z rysunkami żaglówki z ludźmi na pokładzie, a wszystko to otoczone krzyżem, swastyką, pięcioramiennymi gwiazdami i słowem „Armeny”.

Z danych historycznych wynika, że rodzina o tym nazwisku rzeczywiście istniała… w Marsylii, osiedlając się tam od wieków. Być może pewnego dnia podróżowali przez Lourmarin, zatrzymali się tam i zostawili po sobie graffiti?

Warto dodać uczciwe zastrzeżenie: autorstwo tych rysunków nigdy nie zostało jednoznacznie udowodnione. Część historyków dopuszcza, że mogły powstać znacznie wcześniej niż w czasach romskich wędrowców — być może wyryli je więźniowie przetrzymywani niegdyś w murach zamku. Tajemnica, kto naprawdę zostawił te znaki na ścianie „błękitnej komnaty”, pozostaje nierozwiązana do dziś.

Znajdujący się nad drzwiami napis: „Pij, a potem idź, 1513” mógł być wskazówką dla Romów – napij się z zamkowej fontanny, ale nie zostawaj, tylko idź dalej.

Sama „błękitna komnata” (chambre bleue), w której znajdują się tajemnicze rysunki, ma niewielkie rozmiary — zaledwie około dwóch metrów długości powierzchni pokrytej graffiti. To właśnie ta skromna skala, w kontraście z wagą przypisywanej jej legendy, dodaje całej historii dodatkowego dreszczyku: coś tak małego i łatwego do przeoczenia stało się fundamentem opowieści, która żyje już ponad sto lat.

Przemysłowiec z Lyonu i klątwa

W 1920 roku zamek miał zostać sprzedany na aukcji z przeznaczeniem na kamień budowlany. Uratował go Robert Laurent-Vibert, bogaty przemysłowiec i historyk z Lyonu, zafascynowany urokiem ruiny. Odkupił zamek i wyrzucił z niego mieszkających tam Romów, żeby rozpocząć jego restaurację, trwającą następnie w latach 1921-1923. Wściekli z powodu konieczności opuszczenia miejsca, które od pokoleń służyło im jako bezpieczny przystanek w drodze na doroczną pielgrzymkę, mieli rzucić na niego i każdego z nim związanego klątwę.

W sumie w latach 1925-1960 zginęło trzynaście osób w jakiś sposób związanych z zamkiem i jego odbudową, albo w wypadkach drogowych, albo popełniając samobójstwo. Pierwszą ofiarą klątwy miał być sam Laurent-Vibert, który zmarł w wypadku już w 1925 roku, zaledwie pięć lat po zakupie zamku. Zapisał go w testamencie Akademii Nauk, Rolnictwa, Sztuk i Literatury w Aix, tworząc fundację kulturalną, która do dziś zarządza zamkiem jako rezydencją artystów.

Trzynasta ofiara: Albert Camus

Najbardziej znany jest los, który spotkał pisarza Alberta Camus – kiedy scedował część swoich tantiem na fundację odpowiedzialną za zamek, następnego dnia zginął w wypadku drogowym, 4 stycznia 1960 roku. W legendzie lokalnej Camus figuruje właśnie jako trzynasta, ostateczna ofiara klątwy — liczba, która domyka tragiczną klamrę rozpoczętą śmiercią samego Laurent-Viberta trzydzieści pięć lat wcześniej.

Trudno sobie wyobrazić, żeby tak piękne, spokojne dziś miejsce mogło w swojej historii przynieść aż tak wiele tragicznych, trudnych do wytłumaczenia skutków.

Dlaczego akurat Camus?

Związek Alberta Camus z Lourmarin nie był przypadkowy. To właśnie tutejszy region odkrył przed nim jego bliski przyjaciel, poeta René Char, który sam pochodził z pobliskiego Vaucluse. Camus zakochał się w tej okolicy na tyle mocno, że kupił dom w samym Lourmarin i spędzał tu coraz więcej czasu, szukając spokoju z dala od paryskiego zgiełku literackiego świata. Po jego śmierci w wypadku samochodowym został pochowany właśnie na miejscowym cmentarzu w Lourmarin — dlatego też jego tragiczny koniec tak mocno wpisał się w lokalną pamięć i legendę o klątwie, mimo że sam wypadek miał miejsce w drodze powrotnej z Prowansji do Paryża, a nie w samym Lourmarin.

Dziś zamek, nazywany czasem „Małą Villą Medici Prowansji”, żyje spokojnym rytmem rezydencji artystycznej — koncerty, wystawy i warsztaty dla młodych twórców, bez śladu dawnej grozy. Fundacja założona wolą Laurent-Viberta, oficjalnie uznana za instytucję pożytku publicznego już w 1927 roku, wciąż realizuje jego pierwotny zamysł, przyjmując każdego lata młodych malarzy, rzeźbiarzy i muzyków w mury, które niegdyś miały być przeklęte. Wśród rezydentów fundacji bywał zresztą także Jean Grenier — filozof i pisarz, a przy okazji jeden z profesorów samego Camusa jeszcze z czasów uniwersyteckich w Algierze.

To przypadkowe, choć wymowne powiązanie: mentor i uczeń, złączeni nie tylko wspólną pasją do literatury, ale też, choć w różnym czasie, tymi samymi murami zamku nad Lourmarin. Klątwa, prawdziwa czy nie, pozostaje częścią lokalnego folkloru, który wciąż intryguje odwiedzających Lourmarin — i który warto poznać, zanim wejdzie się w bramę zamku z zupełnie innym nastawieniem niż zwykły, niczego niepodejrzewający turysta.

Legenda zamku Lourmarin – najczęstsze pytania

Czy zamek Lourmarin można zwiedzać mimo legendy o klątwie?
Tak, zamek jest bezpieczny i otwarty dla zwiedzających przez cały rok, oferując wystawy, koncerty oraz rezydencje dla młodych artystów.

Czy istnieją dowody na klątwę zamku Lourmarin?
Nie ma żadnych historycznych dowodów potwierdzających klątwę — to lokalna legenda karmiona serią rzeczywistych, tragicznych wypadków związanych z osobami powiązanymi z zamkiem, w tym śmiercią Alberta Camus.

Gdzie znajdują się tajemnicze graffiti z legendy?
Rysunki znajdują się w tak zwanej „błękitnej komnacie” (chambre bleue) zamku, niedostępnej na co dzień dla zwiedzających.

Kto założył fundację zarządzającą dziś zamkiem?
Fundację ustanowił w testamencie sam Robert Laurent-Vibert, przekazując zamek Akademii Nauk, Rolnictwa, Sztuk i Literatury w Aix-en-Provence z misją stworzenia z niego rezydencji artystycznej — misją, która jest realizowana nieprzerwanie od niemal stu lat.