Moulin Daudet

Moulin Daudet

„Najbardziej zdziwiły się króliki!” – tak zaczynają się „Listy z mojego młyna”. Alphonse Daudet nigdy nie mieszkał w wiatraku, a jednak Moulin Daudet w Fontvieille stał się jego młynem. Od kwietnia 2026 roku stoi zamknięty, uwięziony w sądowym sporze.

Moulin Daudet w Fontvieille – wiatrak, w którym nikt nie pisał listów

„Najbardziej zdziwiły się króliki!” – tak zaczyna się pierwsza opowieść z „Listów z mojego młyna”. Narrator otwiera drzwi opuszczonego wiatraka na wzgórzu w Prowansji, a z progu uciekają dzikie króliki, które od lat urządzały tu sobie zebrania. Na strychu siedzi stara sowa. Nowy lokator zostaje w wiatraku na dobre i stąd pisze do Paryża.

To piękna scena, tylko że nigdy się nie wydarzyła. Alphonse Daudet nie mieszkał w żadnym wiatraku i żadnego nie kupił. Pierwsze „kroniki prowansalskie” ukazały się w paryskiej gazecie „L’Événement” w 1866 roku, a powstawały w Paryżu i pod Paryżem. Młyn z listów był literackim adresem – wymyślonym miejscem, z którego pisarz mógł patrzeć na Prowansję z czułością i dystansem.

A jednak na wzgórzu nad Fontvieille stoi dziś wiatrak, który cała Francja nazywa Moulin Daudet. I od kwietnia 2026 roku nie można do niego wejść.

Kuzyni z Montauban

Daudet urodził się w 1840 roku w Nîmes, ale od młodości mieszkał w Paryżu. Od 1863 roku regularnie przyjeżdżał do Fontvieille, na zaproszenie kuzynów z rodziny Ambroy. Mieszkał w ich domu, Château de Montauban, na skraju miasteczka. Później przyjeżdżał tu także z żoną Julią.

Z Montauban wychodził na spacery po wzgórzach, gdzie wśród sosen i skał stało kilka wiatraków. Mielono w nich zboże z okolicznych pól. Właśnie te wiatraki, młynarze, pasterze i opowieści zasłyszane w okolicy trafiły do jego prozy.

W 1868 roku kolejne listy drukował „Le Figaro”, a w 1869 roku wydawca Hetzel zebrał je w książkę. Znalazły się w niej opowiadania, które do dziś czytają francuskie dzieci: „Koza pana Seguina”, „Muł papieża” i „Tajemnica mistrza Korneliusza” o ostatnim młynarzu, który nie chciał się poddać parowym młynom. Jedna z opowieści, „Eliksir wielebnego ojca Gauchera”, rozgrywa się w klasztorze – likier o tej nazwie produkuje do dziś opactwo Frigolet.

Przy części opowiadań pomagał Daudetowi przyjaciel, prowansalski pisarz Paul Arène. W 1883 roku krytyk Octave Mirbeau zarzucił Daudetowi plagiat. Arène odpowiedział spokojnie, że współpraca była możliwa, ale tematy i główny zarys pochodziły od Daudeta.

Wiatrak Ribet, czyli Saint-Pierre

Wiatrak, który dziś nosi imię pisarza, zbudowano w 1814 roku. Nazywano go Moulin Ribet, a później Moulin Saint-Pierre. Przez ponad sto lat mielił zboże. Skończył w 1915 roku, kiedy w czasie I wojny światowej zarekwirowano pszenicę. Młyny parowe i tak odbierały już pracę wiatrakom – dokładnie tak, jak w opowieści o mistrzu Korneliuszu.

Kiedy wiatrak stanął, zaczął niszczeć. Uratowała go literatura. W 1935 roku stowarzyszenie Przyjaciół Alphonse’a Daudeta wyremontowało go i urządziło w nim muzeum pisarza. Wiatrak, w którym Daudet nigdy nie mieszkał, stał się jego oficjalnym młynem. Już wcześniej, 6 marca 1931 roku, wpisano go na listę zabytków.

Moulin Daudet to niewielka, okrągła wieża z kamienia z czterema skrzydłami. W środku zachował się drewniany mechanizm: wał, koła zębate i kamienie młyńskie, a na dole mieściła się ekspozycja o pisarzu. Skrzydeł nie da się już obracać – odbudowano je w 2005 roku po zniszczeniach przez wiatr.

Spór o wiatrak

Wiatrak należy do prywatnej rodziny Bellon. Przez lata dzierżawiła go gmina Fontvieille, która prowadziła w nim muzeum. Potem właściciel i gmina pokłócili się o to, kto ma zapłacić za niszczejący zabytek. Spór trafił do sądu.

Na początku marca 2026 roku sąd apelacyjny w Aix-en-Provence uznał, że za degradację budynku odpowiada gmina, i nakazał jej sfinansować naprawy. Miesiąc później, 9 kwietnia 2026 roku, burmistrz wydał jednak nakaz bezpieczeństwa (arrêté de péril). Uznano w nim, że wiatrak grozi zawaleniem, zamknięto go dla zwiedzających i zobowiązano właściciela do pilnych prac: zabezpieczenia terenu, naprawy dachu i ustabilizowania konstrukcji. Właściciel szacuje ich koszt na co najmniej pół miliona euro.

Sprawę komplikuje sam zabytek. Skrzydła, wał, koła zębate i kamienie młyńskie tworzą jeden system i każda naprawa jednej części może zaburzyć równowagę całości. Wszystkie prace muszą też uwzględniać ochronę zabytku. Dlatego według ostatnich doniesień wiatrak wciąż stoi otoczony taśmą, a data ponownego otwarcia nie jest znana. Szczegóły sporu opisuje francuski portal Batirama.

Co zobaczyć w Fontvieille, gdy wiatrak jest zamknięty

Zamknięcie Moulin Daudet nie oznacza, że nie warto przyjechać. Wiatrak można oglądać z zewnątrz, a to, po co Daudet przychodził na to wzgórze – światło, sosny i widok na Alpilles – jest dostępne jak dawniej.

Szlak Młynów

Najlepszym sposobem na poznanie Fontvieille jest Sentier des Moulins, czyli oznakowana pętla o długości około 3,5 kilometra. Przejście zajmuje mniej więcej godzinę i jest łatwe, choć nie nadaje się dla wózków dziecięcych. Szlak prowadzi obok czterech wiatraków: Sourdon z 1791 roku, Ribet, czyli Moulin Daudet, Ramet z początku XIX wieku i Tissot-Avon. Potem schodzi do Château de Montauban i wraca przez centrum miasteczka.

Idąc tą trasą, łatwiej zrozumieć, skąd wzięła się proza Daudeta. Wiatraki stoją na skalistym grzbiecie, wystawione na mistral, a spomiędzy sosen widać równinę ciągnącą się w stronę Arles. Kiedy wieje, słychać go w koronach drzew tak samo, jak słyszał go narrator listów.

Château de Montauban

Dom kuzynów Daudeta jest dziś miejskim muzeum. Na parterze odtworzono wnętrza z czasów rodziny Ambroy. Są tu rękopisy, obrazy, fotografie, ryciny, dawne gazety i pulpit, przy którym pisał Daudet. Obok pokazano wystawę o średniowiecznym Fontvieille z około 350 zabytkami z miejscowych wykopalisk. Kto chce dziś zobaczyć pamiątki po pisarzu, powinien skierować kroki właśnie tutaj.

Rzymskie młyny Barbegal

Kilka kilometrów na południe od centrum, w tej samej gminie, leżą ruiny zupełnie innych młynów. Rzymianie zbudowali tu w II wieku kaskadę kół wodnych, jeden z największych kompleksów młyńskich starożytności. Szczegółowo opisuje go artykuł o akwedukcie i młynach Barbegal. Młyny rzymskie i XIX-wieczne wiatraki dzieli prawie osiemnaście stuleci, a mieliły zboże z tej samej równiny.

Z Fontvieille blisko jest też do Les Baux-de-Provence, Arles i Tarascon, gdzie Daudet osadził swojego najsłynniejszego bohatera, Tartarina.

Jak zwiedzać Moulin Daudet i Szlak Młynów

Moulin Daudet jest obecnie zamknięty dla zwiedzających na mocy nakazu bezpieczeństwa wydanego przez gminę. Wnętrza i ekspozycji nie da się obejrzeć, a data ponownego otwarcia nie jest znana. Wiatrak można oglądać z zewnątrz, zachowując odległość od taśm. W sieci wciąż krążą dawne informacje o sezonowym otwarciu i niewielkiej opłacie za wstęp, ale są już nieaktualne.

Szlak Młynów (Sentier des Moulins) jest dostępny przez cały rok i bezpłatny. Zaczyna się w centrum Fontvieille, a przy wiatrakach jest płatny parking gminny. Łatwa pętla prowadzi obok czterech wiatraków – Sourdon, Moulin Daudet, Ramet i Tissot-Avon – aż do Château de Montauban. Wygodne buty się przydadzą, bo ścieżka biegnie po skalistym terenie, który nie nadaje się dla wózków dziecięcych. Psy mogą iść na szlak.

Château de Montauban jest czynny sezonowo, od późnej wiosny do początku jesieni, od środy do niedzieli, z przerwą w porze obiadowej. Oprócz zwiedzania samodzielnego są tu także wycieczki z przewodnikiem, gra terenowa i warsztaty. Muzeum jest dostępne dla osób na wózkach, a przy zamku jest bezpłatny parking. Aktualny program podaje strona gminy Fontvieille.

Fontvieille leży około 10 kilometrów na północny wschód od Arles i kilkanaście kilometrów od Les Baux-de-Provence. Na spacer szlakiem młynów wystarczy godzina, z muzeum w Montauban – pół dnia.

Aktualne ceny, godziny otwarcia, dojazd i pozostałe szczegóły znajdują się w informacjach praktycznych.

Moulin Daudet – najczęstsze pytania

Czy Moulin Daudet jest otwarty dla zwiedzających?

Nie. Wiatrak jest obecnie zamknięty z powodu zagrożenia bezpieczeństwa i sporu o remont, a termin ponownego otwarcia nie jest znany. Można go oglądać tylko z zewnątrz.

Czy Alphonse Daudet mieszkał w tym wiatraku?

Nie. Nigdy w nim nie mieszkał ani go nie posiadał. W Fontvieille gościł u kuzynów w Château de Montauban, a „Listy z mojego młyna” powstawały w Paryżu i pod Paryżem.

Gdzie zobaczyć pamiątki po Daudecie w Fontvieille?

W Château de Montauban, gdzie pokazano rękopisy, obrazy, fotografie i pulpit pisarza. Muzeum jest otwarte sezonowo.

Czy warto jechać do Fontvieille, skoro wiatrak jest zamknięty?

Tak, zwłaszcza dla miłośników spacerów. Szlak Młynów prowadzi obok czterech wiatraków i do domu kuzynów Daudeta, a okolica jest taka sama jak w jego opowieściach.

W pierwszym liście Daudeta króliki uciekają z progu opuszczonego wiatraka, a nowy lokator zostaje w nim na zawsze. Prawdziwy wiatrak na wzgórzu w Fontvieille znów stoi pusty, zamknięty taśmą i czeka, aż ludzie dogadają się w sądzie. Może właśnie teraz jest najbliżej tamtej opowieści – cichy, opuszczony i otoczony sosnami, w których szumi mistral.

Informacje praktyczne
Moulin de Daudet
13990 Fontvieille, przy Szlaku Młynów
Godziny otwarcia
Otwarte:
• Szlak Młynów: cały rok, o każdej porze
• Château de Montauban: 27 maja – 4 października, od środy do niedzieli
Godziny:
• Château de Montauban: śr–nd 10.00–13.00 i 14.30–18.00
Uwagi:
wiatrak zamknięty dla zwiedzających (można go oglądać z zewnątrz)
Wstęp i ceny
Bilet normalny:
Szlak Młynów: wstęp wolny, cały rok
wiatrak zamknięty
Château de Montauban – strona gminy nie podaje ceny
Parking:
gminny przy młynach – płatny (dla kamperów 5–10 € za dobę); bezpłatny przy Château de Montauban
Rezerwacja:
Szlak Młynów: niepotrzebna; Château de Montauban: zwiedzanie z przewodnikiem i warsztaty – chateaudemontauban@fontvieille.fr, 04 90 54 75 12
Zwiedzanie
Zwiedzanie samodzielne:
tak – Szlak Młynów; Château de Montauban: zwiedzanie samodzielne, z przewodnikiem, gra terenowa, warsztaty
Trasy:
Szlak Młynów: pętla ok. 3,5 km, ok. 1 godziny, łatwa – wiatraki Sourdon, Moulin Daudet, Ramet, Tissot-Avon, potem Château de Montauban
Czas zwiedzania:
ok. 1 godziny (Szlak Młynów)
Dojazd
Samochodem:
z Arles ok. 10 km lub z Les Baux; parking przy wiatrakach i przy Château de Montauban
Komunikacja publiczna:
autobus Zou! 702 Arles – Fontvieille – Salon-de-Provence
Parkingi:
gminny przy młynach – płatny (dla kamperów 5–10 € za dobę); bezpłatny przy Château de Montauban
Na miejscu
Wózki, dzieci i dostępność:
Château de Montauban dostępny; Szlak Młynów nie dla wózków dziecięcych
Psy:
na Szlaku Młynów – tak