Muzeum Lawendy w Luberonie – kolekcja alembików z Coustellet
Przez ponad dwadzieścia lat Georges Lincelé szukał starych alembików. Jeździł po regionach, w których od pokoleń uprawia się lawendę: po Vaucluse, Alpach Wysokiej Prowansji, Hautes-Alpes i Drôme. Sam był plantatorem lawendy, z rodziny, która według muzeum zajmuje się nią od 1890 roku. W maju 1991 roku pokazał swoją kolekcję publicznie, w kamiennym domu w Coustellet.
Muzeum Lawendy (Musée de la Lavande Luberon) mieści się w kamiennym domu w otoczeniu śródziemnomorskiego ogrodu z lawendą i drzewami oliwnymi. Leży w przysiółku Coustellet w gminie Cabrières-d’Avignon, na terenie Regionalnego Parku Przyrody Luberon. Według francuskiej Wikipedii Lincelé chciał przywrócić właściwą wartość lawendzie prawdziwej, czyli lavande fine. To niewielkie muzeum, w którym zwiedzanie trwa około godziny, a kolekcja liczy 346 eksponatów.

Jak wygląda sama wizyta, z audioprzewodnikiem, salą alembików i sklepem, pokazuje reportaż Wizyta w Muzeum Lawendy. Ten artykuł dotyczy historii miejsca i tego, co zebrano w jego salach.
Alembiki od 1626 roku
Trzon kolekcji to alembiki z czerwonej miedzi, od 1626 roku po czasy współczesne, czyli ponad czterysta lat destylacji. Są wśród nich kotły ogrzewane na otwartym ogniu, w kąpieli wodnej i parą, a także alembiki z tak zwaną głową maurską (tête de Maure). Muzeum pisze też o alembiku à concrète i podaje, że na świecie zachowały się tylko dwa takie urządzenia. Osobną ciekawostką jest koło Garnier z mieszadłem i alembikiem w kształcie jaja.

Poza alembikami zebrano tu narzędzia do uprawy i zbioru lawendy, etykiety i dawne materiały handlowe, perfumy z lawendą, fotografie i regionalne stroje. Lincelé szukał eksponatów głównie wśród plantatorów w czterech wspomnianych regionach, a kolekcję uzupełniał dziedzictwem własnej rodziny.
Skąd wzięły się te alembiki
Muzeum stoi w Luberonie, ale przemysł lawendowy wyrósł głównie w górach na północ i na wschód. Oficjalny inwentarz niematerialnego dziedzictwa Francji, prowadzony przez Ministerstwo Kultury, opisuje uprawę lawendy w Alpach Wysokiej Prowansji i pozwala to zrozumieć.
Nazwa rośliny pochodzi od łacińskiego słowa lavare, czyli prać, myć. Według inwentarza Rzymianie używali lawendy do prania i kąpieli, a w średniowieczu stosowano ją na choroby układu oddechowego, bóle głowy i jako środek dezynfekujący w czasie dżumy. Destylacja lawendy w Alpach Wysokiej Prowansji sięga XVI wieku. W XIX wieku kolej ułatwiła transport do Grasse, światowej stolicy perfum, a wytwórnie rosły: na przełomie XIX i XX wieku w samym Barrême działało już kilka destylarni.

Potem przyszły trzy kryzysy. Około 1920 roku uprawom zaszkodził szkodnik, mól lawendowy. Około 1950 roku rynek zachwiała spekulacja. W latach siedemdziesiątych uprawę zmechanizowano, a producenci przeszli na lavandin, hybrydę bardziej wydajną i odporną. Lawenda prawdziwa (Lavandula angustifolia) rośnie na wysokości od 600 do 1700 metrów i daje lepszy olejek. Lavandin jest bezpłodną hybrydą i daje około trzy razy więcej olejku. Olejek z lawendy prawdziwej z Haute-Provence ma od 1981 roku apelację AOC. Muzeum Lincelé powstało właśnie po to, by przypomnieć o tej pierwszej.
Dawniej lawendę zbierano ręcznie, sierpem lub nożycami. Maszyny weszły na pola systematycznie w latach siedemdziesiątych. Zbiór wypada, gdy około trzech czwartych kwiatów zwiędnie, a pocięte pędy przez kilka dni przewiędają przed destylacją. Krzew daje pierwszy plon w trzecim roku i rośnie od sześciu do dziesięciu lat. Dlatego każdy alembik w muzeum jest ogniwem długiego, sezonowego łańcucha pracy.
Inwentarz zauważa też, że lawenda stała się dziś częścią lokalnej tożsamości, a napływ turystów z Azji gwałtownie wzrósł po chińskim serialu z 2007 roku „Rêves derrière un rideau de cristal”. Więcej o roślinie i jej uprawie mówią teksty Lawenda w Prowansji i Destylacja lawendy.
Pokaz dawnej destylacji
Latem, w szczycie sezonu, muzeum organizuje pokaz destylacji. Wokół XIX-wiecznego alembika spędza się 25–30 minut. Zależnie od pory dnia widać napełnianie alembika, oddzielanie olejku w naczyniu florentyńskim albo opróżnianie alembika. Destylant tłumaczy też różnicę między lawendą prawdziwą a lavandinem. Rezerwacja jest możliwa przez stronę muzeum i telefonicznie. Poza sezonem muzeum prowadzi warsztaty, na przykład perfumowane akwarele i saszetki lawendowe.
Jak zwiedzać Muzeum Lawendy
Muzeum Lawendy leży przy route de Gordes w Coustellet, w gminie Cabrières-d’Avignon, w departamencie Vaucluse. Wizytę łatwo połączyć z Gordes i opactwem Senanque.
Muzeum jest czynne sezonowo, codziennie od wiosny aż do przedświątecznego grudnia. Przez większą część sezonu zamyka się na przerwę obiadową, a w pełni lata jest otwarte bez przerwy. Ostatnie wejście wyznaczono z wyraźnym wyprzedzeniem przed zamknięciem, a na początku sezonu i w grudniu godziny mogą się zmieniać.
Wstęp jest płatny. Studenci, seniorzy i osoby z niepełnosprawnością mają bilety ulgowe, starsze dzieci płacą mniej, a młodsze wchodzą bezpłatnie. Osoby zwiedzające indywidualnie nie muszą rezerwować wizyty, w przeciwieństwie do grup. Audioprzewodnik jest dostępny w wielu językach, od francuskiego i angielskiego po czeski i chiński, ale nie po polsku. Zwiedzanie z audioprzewodnikiem zajmuje około godziny.
Latem, w szczycie sezonu, muzeum organizuje pokaz dawnej destylacji, który trwa około pół godziny – warto zarezerwować go wcześniej. Przy muzeum jest bezpłatny parking, ogród z miejscem na piknik pod starym drzewem oliwnym, sklep z kosmetykami lawendowymi i sala projekcyjna. Muzeum ma certyfikat „Tourisme & Handicap” i jest dostępne dla wózków.
Aktualne ceny, godziny otwarcia, dojazd i pozostałe szczegóły znajdują się w informacjach praktycznych.
Muzeum Lawendy – najczęstsze pytania
Czy wstęp do Muzeum Lawendy jest płatny?
Tak. Studenci, seniorzy i osoby z niepełnosprawnością mają bilety ulgowe, starsze dzieci płacą mniej, a młodsze wchodzą bezpłatnie. Aktualne ceny podane są w informacjach praktycznych.
Czy w Muzeum Lawendy jest audioprzewodnik po polsku?
Nie. Audioprzewodnik jest dostępny w kilkunastu językach, ale polskiego wśród nich nie ma.
Kiedy odbywa się pokaz destylacji lawendy?
Latem, w szczycie sezonu lawendowego, kilka razy w ciągu dnia. Warto zarezerwować go wcześniej, a aktualne terminy podane są w informacjach praktycznych.
Ile trwa zwiedzanie muzeum?
Około godziny. Pokaz destylacji trwa dodatkowo 25–30 minut.
Georges Lincelé szukał alembików przez ponad dwadzieścia lat i w maju 1991 roku znalazł dla nich dom w Coustellet. Dziś miedziane kotły sprzed czterystu lat stoją obok narzędzi i fotografii, a obok nich widać historię kryzysów, które lawenda przetrwała. Za każdą małą butelką olejku jest tu praca, cierpliwość i ogień pod alembikiem.





