Pont du Gard

Pont du Gard

Pont du Gard robi wrażenie nie dlatego, że jest tylko wielkim rzymskim zabytkiem, lecz dlatego, że był fragmentem niemal 50-kilometrowego systemu doprowadzającego wodę do Nemausus. Trzy poziomy arkad ponad Gardonem pokazują skalę przedsięwzięcia, które po dwóch tysiącach lat wciąż pozwala zrozumieć ambicję rzymskiej inżynierii.

Pont du Gard – most, przy którym Rousseau poczuł się jak owad

We wrześniu 1737 roku dwudziestopięcioletni Jean-Jacques Rousseau jechał z Sabaudii do Montpellier. Był chory, a lekarze w Montpellier mieli go wyleczyć. W podróży towarzyszyła mu pani de Larnage, z którą nawiązał romans gdzieś na drodze nad Rodanem. Ktoś powiedział mu, że po drodze musi zobaczyć Pont du Gard. Po śniadaniu złożonym z doskonałych fig wziął przewodnika i poszedł.

Nigdy wcześniej nie widział żadnej rzymskiej budowli. Spodziewał się czegoś imponującego, ale – jak napisał później w „Wyznaniach” – po raz pierwszy i jedyny w życiu rzeczywistość przerosła jego oczekiwania. Przeszedł wszystkie trzy piętra akweduktu. Echo kroków pod ogromnymi sklepieniami brzmiało mu jak głosy ludzi, którzy je zbudowali. Czuł się w tej ogromnej przestrzeni jak owad, a jednocześnie coś go wznosiło. Westchnął: „Que ne suis-je né Romain!” – „Czemuż nie urodziłem się Rzymianinem!”.

Został tam kilka godzin. Wrócił zamyślony i rozmarzony, co – przyznał z rozbrajającą szczerością – nie wyszło na dobre pani de Larnage. Prawie trzysta lat później Pont du Gard wciąż działa na ludzi podobnie. To jedna z tych atrakcji Prowansji, przy których nawet najbardziej obojętny turysta na chwilę milknie.

Woda dla rzymskiego Nemausus

Pont du Gard nie był mostem dla ludzi, tylko dla wody. W I wieku n.e. rzymska kolonia Nemausus, dzisiejsze Nîmes, rozrosła się do około dwudziestu tysięcy mieszkańców. Miasto chciało mieć to, co miał Rzym: fontanny, termy, bieżącą wodę w bogatych domach i czyste ulice. Lokalne źródła już nie wystarczały.

Rozwiązaniem był akwedukt ze źródeł Fontaine d’Eure u stóp Uzès. Źródło bije do dziś w zielonej dolinie Eure, na obrzeżach miasteczka, i można do niego dojść krótkim spacerem – to dobry pomysł, żeby zobaczyć początek drogi, którą woda pokonywała do Nîmes. W linii prostej to około dwudziestu kilometrów, ale kanał musiał omijać wzgórza i doliny garrigue, więc jego trasa wydłużyła się do prawie pięćdziesięciu kilometrów. Po drodze prowadził tunelami, wykopami i kilkunastoma mostami, z których Pont du Gard był największy.

Największym wyzwaniem był spadek. Między źródłem a Nîmes różnica wysokości wynosiła zaledwie około 12,6 metra, czyli średnio niecałe 25 centymetrów na kilometr – jeden z najmniejszych spadków, jakie osiągnięto w starożytności. Mimo to woda płynęła samym ciążeniem i codziennie docierało nią do miasta od 30 do 40 tysięcy metrów sześciennych wody.

Końcowy punkt akweduktu można zobaczyć do dziś. W Nîmes zachował się castellum divisorium – okrągły zbiornik, z którego woda rozchodziła się ołowianymi rurami do różnych dzielnic miasta. To jeden z zaledwie dwóch takich rozdzielaczy, jakie przetrwały w świecie rzymskim, i warto go odwiedzić, żeby zobaczyć, dokąd płynęła woda przeniesiona przez Pont du Gard.

Na podstawie monet i ceramiki znalezionych w rezerwuarach Nîmes budowę akweduktu datuje się dziś na lata około 40–60 n.e., za panowania cesarza Klaudiusza albo Nerona.

Trzy piętra kamienia

Most przecina dolinę Gardonu na trzech poziomach. Na dole stoi sześć ogromnych łuków, nad nimi jedenaście mniejszych, a na samej górze trzydzieści pięć niewielkich arkad, które niosły kanał z wodą. Pierwotnie górnych arkad było czterdzieści siedem, a most mierzył około 360 metrów długości. Dziś najwyższy poziom ma 275 metrów, a cała budowla około 49 metrów wysokości – to najwyższy znany most-akwedukt świata rzymskiego.

Główny łuk nad nurtem rzeki ma rozpiętość około 25 metrów, co również należy do rekordów epoki. Dolne kondygnacje zbudowano z ogromnych bloków wapienia, ważących nawet kilka ton, układanych na sucho, bez zaprawy. Kamień wydobywano w kamieniołomie Estel, zaledwie około 600 metrów w dół rzeki, na lewym brzegu Gardonu.

Na blokach do dziś widać ślady narzędzi kamieniarzy i znaki montażowe – numery, które pomagały ustawić każdy kamień we właściwym miejscu. Na kamieniach widać też znacznie późniejsze napisy. Przez stulecia Pont du Gard był obowiązkowym przystankiem czeladników wędrujących po Francji w ramach tradycyjnego Tour de France des Compagnons. Kamieniarze, cieśle i stolarze ryli tu swoje imiona i znaki cechowe, a część tych graffiti ma kilkaset lat.

UNESCO uznaje Pont du Gard za jedno z najbogatszych źródeł wiedzy o technikach budowlanych wczesnego cesarstwa. O tym, jak Rzymianie podnosili te bloki na taką wysokość, i o średniowiecznej legendzie, która przypisała budowę diabłu, opowiada osobny artykuł: Pont du Gard – legenda o diable i tajemnica budowy.

Pont du Gard rekreacja

Pięć wieków wody i powolny koniec

Akwedukt działał przez około pięćset lat. Najlepszy okres przypadł na II i III wiek, później system coraz słabiej konserwowano. Woda z Fontaine d’Eure była bogata w wapń, więc na ściankach kanału narastały grube osady, które stopniowo zwężały przepływ.

Na początku VI wieku akwedukt przestał działać. Region był wtedy podzielony: po bitwie pod Vouillé Frankowie opanowali okolice Uzès, a Nîmes pozostało w rękach Wizygotów. Opuszczony kanał stał się kamieniołomem. Mieszkańcy okolicy wykuwali z niego wapienne osady i używali ich do własnych budowli, a nawet do przykrywania sarkofagów na cmentarzu Saint-Baudile w Nîmes.

Tak skończyła się historia jednego z najbardziej precyzyjnych systemów wodociągowych starożytności. Pont du Gard nigdy już nie wrócił do swojej pierwotnej roli.

Most, po którym jeździły wozy

Przez średniowiecze budowla służyła jako zwykły most. Żeby wozy mogły przejechać, podcięto filary drugiego piętra – co bardzo osłabiło całą konstrukcję. Od XVI wieku niezwykła budowla przyciągała jednak coraz więcej uwagi i była regularnie naprawiana.

W latach 1743–1747 inżynier Henri Pitot dostawił do dolnych łuków osobny most drogowy. Dzięki temu ruch kołowy przestał obciążać antyczną konstrukcję. W 1835 roku Pont du Gard odwiedził Prosper Mérimée, inspektor zabytków historycznych, zachwycony dzikim miejscem, samotnością i szumem rzeki. Już w 1840 roku most znalazł się na pierwszej liście zabytków historycznych Francji, a w grudniu 1985 roku na liście światowego dziedzictwa UNESCO.

W 2000 roku otoczenie mostu gruntownie przebudowano. Parkingi i ruch samochodowy odsunięto od zabytku, a na lewym brzegu powstało muzeum. Most przetrwał też katastrofalną powódź we wrześniu 2002 roku, kiedy wezbrany Gardon zalał całą dolinę.

Pont du Gard dzisiaj

Kiedy schodzę ścieżką w stronę rzeki i most wyłania się zza drzew, zawsze uderza mnie to samo co Rousseau: skala. Na zdjęciach Pont du Gard wygląda elegancko, ale dopiero stojąc pod głównym łukiem, widać, jak ogromne są te kamienie.

Wokół mostu działa rozległy park. Na lewym brzegu stoi Muzeum Pont du Gard – jedno z największych we Francji centrów poświęconych rzymskiej inżynierii, z salą kinową, w której wyświetlany jest piętnastominutowy film o historii zabytku, i strefą Ludo dla dzieci w wieku 5–12 lat. Obok prowadzi ścieżka Mémoires de Garrigue przez tradycyjny śródziemnomorski krajobraz.

Muzeum Pont du Gard

Latem ludzie kąpią się w Gardonie u stóp mostu, a wielu przypływa tu kajakiem – spływ z Collias kończy się właśnie przepłynięciem pod rzymskimi łukami. Wieczorami, od połowy maja do połowy września, most jest podświetlany, a w lipcu i sierpniu odbywa się na nim widowisko światło i dźwięk. Na miejscu stale dzieje się coś nowego – o wystawach i wydarzeniach informują aktualności w serwisie.

Kto ma więcej czasu, może przejść oznakowaną ścieżką wzdłuż zachowanych fragmentów akweduktu po obu stronach doliny. Kanał wyłania się tam co jakiś czas z garrigue, a na odcinkach przy moście widać, jak bardzo zarosły go wapienne osady.

Kto chce poznać rzymską Prowansję szerzej, może zajrzeć do zestawienia 5 najciekawszych rzymskich zabytków w Prowansji.

Jak zwiedzać Pont du Gard

Wstęp do samego mostu jest bezpłatny, a pieszo można dojść o każdej porze. Płaci się natomiast za parking: jedną opłatę za samochód, bez względu na liczbę osób i czas pobytu. Bilet parkingowy można w ciągu kilkunastu dni bezpłatnie zamienić na roczny abonament, który pozwala wracać dowolną liczbę razy.

Osobny bilet obowiązuje do przestrzeni muzealnych – muzeum, kina, strefy Ludo i wystaw czasowych. Przysługują ulgi, a dzieci i młodzież, studenci przyjeżdżający z rodziną oraz osoby z niepełnosprawnością wchodzą bezpłatnie. Zwiedzanie z przewodnikiem jest płatne osobno, obejmuje także muzeum i jako jedyne pozwala przejść kanałem na najwyższym poziomie mostu. Miejsc jest mało, więc warto rezerwować wcześniej.

Przestrzenie muzealne są zamknięte zimą oraz w poniedziałki rano, natomiast most i park są dostępne przez cały rok. Ścieżki, budynki i muzeum są przystosowane dla osób o ograniczonej mobilności, a przy wejściu można wypożyczyć wózek.

Na prawym brzegu, w cieniu starych platanów, działa restauracja Les Terrasses. Biuro turystyczne Pays d’Uzès Pont du Gard oferuje też kilkudniowe karty turystyczne, obejmujące najważniejsze atrakcje okolicy.

Na wizytę warto przeznaczyć co najmniej dwie godziny, a z muzeum, kąpielą i spacerem – pół dnia. Kto woli dojść pieszo, może zostawić samochód na bezpłatnym parkingu w Saint-Bonnet-du-Gard i przejść około 3,5 kilometra przez garrigue. Najładniejsze światło jest wcześnie rano i pod wieczór, a latem to także najlepsza pora, by uniknąć tłumów.

Aktualne ceny, godziny otwarcia, dojazd i pozostałe szczegóły znajdują się w informacjach praktycznych.

Pont du Gard – najczęstsze pytania

Czy wejście na Pont du Gard jest bezpłatne?

Tak, sam most i park są bezpłatne. Płaci się za parking – jedną opłatę za samochód – oraz za muzeum i zwiedzanie z przewodnikiem.

Czy po Pont du Gard można przejść?

Tak, pieszo przechodzi się mostem drogowym Henriego Pitota, dostawionym do dolnych łuków w XVIII wieku. Najwyższy poziom, z kanałem, którym płynęła woda, jest dostępny tylko podczas zwiedzania z przewodnikiem.

Kiedy zbudowano Pont du Gard?

Według obecnego stanu badań w latach około 40–60 n.e., za cesarza Klaudiusza albo Nerona, jako część akweduktu doprowadzającego wodę z okolic Uzès do Nîmes.

Rousseau pojechał dalej, do Nîmes, obejrzał arenę i – jak narzekał – przekonał się, że Francuzi nie dbają o zabytki. Pont du Gard był dla niego pierwszą rzymską budowlą w życiu i wspomnieniem, do którego wracał latami. Dziś codziennie ktoś staje w tym samym miejscu, pod tym samym łukiem, i na chwilę czuje się jak owad w ogromnej przestrzeni. A potem, jak on, zostaje dłużej, niż planował.

Informacje praktyczne
Pont du Gard
30210 Vers-Pont-du-Gard
Godziny otwarcia
Otwarte:
• most i teren: cały rok, codziennie
• muzeum, kino i Ludo: marzec–październik, codziennie (w poniedziałki rano zamknięte)
Godziny:
most i teren:
• codziennie: 8.00–24.00
muzeum:
• marzec: 9.00–18.00
• kwiecień–czerwiec: 9.00–19.00
• lipiec–sierpień: 9.00–20.00
• wrzesień: 9.00–19.00
• październik: 9.00–18.00
Ostatnie wejście:
muzeum – kasa zamyka się 30–50 min przed zamknięciem
Wstęp i ceny
Bilet normalny:
most – w ramach opłaty za parking (piesi i rowerzyści bezpłatnie)
muzeum, kino i Ludo: 8 €
Bilety ulgowe:
6 €
0 € (poniżej 18 lat, studenci w wizycie rodzinnej, osoby z niepełnosprawnością)
Bilety łączone i karty:
Parking:
9 € za samochód na dzień, bez względu na liczbę osób (opłata obejmuje wstęp na teren); czynny 8.00–24.00; bezpłatny w Saint-Bonnet-du-Gard, ok. 3,5 km pieszo
Rezerwacja:
niepotrzebna; zwiedzanie z przewodnikiem – zalecana (mało miejsc)
Uwagi:
bilet parkingowy w ciągu 14 dni można zamienić na roczny abonament
Zwiedzanie
Zwiedzanie samodzielne:
tak – most, park, muzeum, ścieżka wzdłuż akweduktu
w ferie codziennie, poza nimi w środy, soboty i niedziele; 1 godzina, po francusku, od 6 lat; jedyna możliwość przejścia kanałem na najwyższym poziomie mostu; 15 € (ulgowy 13 €, dzieci 6 €), z wstępem do muzeum
Pokazy, warsztaty, aktywności:
spływ kajakowy po Gardonie z Collias pod most; kąpielisko nad Gardonem
Czas zwiedzania:
co najmniej 2 godziny; z muzeum, kąpielą i spacerem pół dnia
Dojazd
Samochodem:
A9, zjazd 23 Remoulins, dalej RN100 w stronę Uzès; ok. 21 km od Awinionu, 27 km od Nîmes
Komunikacja publiczna:
autobus 115 z Awinionu i Alès, 121 z Nîmes
Pieszo i rowerem:
z Saint-Bonnet-du-Gard ok. 3,5 km przez garrigue; rowerem drogą zieloną Beaucaire – Uzès lub ViaRhôna
Parkingi:
9 € za samochód na dzień, bez względu na liczbę osób (opłata obejmuje wstęp na teren); czynny 8.00–24.00; bezpłatny w Saint-Bonnet-du-Gard, ok. 3,5 km pieszo
Na miejscu
Wózki, dzieci i dostępność:
ścieżki, budynki i muzeum dostępne; wózki inwalidzkie do wypożyczenia przy wejściu; zwiedzanie z przewodnikiem nieprzystosowane
Psy:
tak; na zwiedzanie z przewodnikiem – nie
Sklepy i gastronomia:
restauracja Les Terrasses