Ogrody Barwników w Lauris

Ogrody Barwników w Lauris

Ogrody Barwników w Lauris powstały z inicjatywy stowarzyszenia Couleur Garance, założonego w 1998 roku przez Michel Garcię — samouka, który sam określa siebie mianem „wytwórcy kolorów”. Tego samego roku miasto wykupiło osiemnastowieczny zamek wraz z terenami, a w 2002 roku powierzyło stowarzyszeniu kolejne tarasy pod utworzenie jednej z największych architektonicznie zaplanowanych rezydencji ogrodowych w Europie.

Ogrody Barwników w Lauris – kolor na tarasach Jardin Neuf

Według Komitetu Parków i Ogrodów Francji w 1718 roku Jean Montaud d’Arlatan zaczął w Lauris budowę zespołu, który nazwano Jardin Neuf, czyli Nowy Ogród. Na zboczu nad doliną Durance wznosiło się siedem tarasów, wsparte potężnymi murami oporowymi i sięgające czterdziestu metrów wysokości. Dziś na tych tarasach działają Ogrody Barwników, ogród roślin barwierskich, który według materiałów turystycznych regionu nie ma w Europie odpowiednika.

Lauris leży w departamencie Vaucluse, na południowym skraju Luberonu, i jest jedną z atrakcji Prowansji z dala od największych tras turystycznych. Daty samego ogrodu nie są w źródłach jednoznaczne: baza Mérimée datuje Jardin Neuf na XVII wiek z uzupełnieniami w XVIII, a Komitet wiąże jego początek z rokiem 1718.

Zamek i jego ogrody

Według Mérimée średniowieczny zamek zburzono w XVIII wieku, a z dawnej warowni zachowały się sklepione piwnice, bramy i zagrzebane szczątki. Nowy zamek odbudowywano po 1733 roku, nie ukończono go do Rewolucji, a dokończono dopiero w XIX wieku. Ogrody składają się z dwóch części: Grand Jardin o średniowiecznym rodowodzie na północnym zachodzie i Jardin Neuf na wschodzie. Jardin Neuf zachował cały system wodny: podziemne galerie wodne (mines), zbiorniki, ozdobne i użytkowe baseny oraz dwie monumentalne fontanny. Fontanny i baseny przypisuje się Sextiusowi d’Arlatan.

Rewolucja przerwała dzieło, a tarasy na długo zamieniono na pola uprawne. W latach 1964–1968 architekt Pierre Broise przebudował zamek dla nowego właściciela, Missions étrangères. Gmina odkupiła teren w 1998 roku i zaczęła go odnawiać. Ogrody wpisano na listę zabytków decyzją z 23 czerwca 2003 roku, razem z murami, schodami, siecią wodną, basenami i fontannami. Właścicielem jest gmina Lauris. Wnętrz zamku zwiedzać nie można.

Skąd w Lauris barwniki

Okolice wsi od dawna żyły z kolorów. Według Komitetu Parków i Ogrodów Francji już w XVI wieku działała tu „vermillonnière”, zakład przetwarzający czerwce kermesowe, owady żyjące na dębach kermesowych, które dawały intensywną czerwień. W XVIII i XIX wieku na równinie Durance na wielką skalę uprawiano też marzannę barwierską, z której korzenia otrzymywano czerwień do farbowania i druku na tkaninach bawełnianych. Zanim pojawił się syntetyczny alizaryn, ta roślina była podstawą całej gałęzi przemysłu.

O tej tradycji przypomina dziś ogród. Za jego twórcę uważa się Michela Garcię, specjalistę od koloru roślinnego, prowadzącego szkolenia z naturalnego barwienia. Źródła nie są zgodne co do daty: powstanie stowarzyszenia Couleur Garance łączy się z rokiem 1998, a sam ogród konserwatorski z rokiem 2000. W 2011 roku ogród otrzymał od Ministerstwa Kultury tytuł „jardin remarquable”, czyli ogrodu wyjątkowego.

Ogrody Barwników: ogród, w którym uczy się koloru

Ogrody Barwników zajmują wschodni kraniec tarasów, około 2800 metrów kwadratowych. Ogród zwiedza się wzdłuż ścieżki edukacyjnej, przez tematyczne poletka. Według oficjalnych materiałów jest ich pięćdziesiąt, według Komitetu Parków i Ogrodów czterdzieści pięć. Liczba gatunków też się różni: strona DRAC podaje około 250 roślin, z których otrzymuje się barwniki do tkanin, farb i żywności, a materiały turystyczne ponad trzysta. Poletka pokazują od nauki o kolorach, przez barwierstwo z różnych stron świata, po zastosowania kosmetyczne i spożywcze.

Do klasyki barwników roślinnych należą rezeda żółtawa i janowiec barwierski, dające żółcień, marzanna barwierska, z której powstaje czerwień, oraz urzet barwierski, europejskie źródło błękitu indygo. Do tego dochodzą rośliny tropikalne, takie jak indygowiec, oraz barwniki z liści, kory i łupin owoców. W ogrodzie nie chodzi o samą botanikę. Część poletek pokazuje, jak z rośliny robi się farbę i dlaczego ta sama roślina potrafi dać różne kolory.

Kto prowadzi Ogrody Barwników

Za Ogrody Barwników odpowiadają dwa powiązane, ale odrębne podmioty. Pierwszy to Couleur Garance, od 2021 roku spółdzielnia (SCOP) z warsztatem w zabytkowej Maison Aubert na tarasach zamku. Prowadzi szkolenia z naturalnego barwienia dla zawodowców i amatorów. Drugi to stowarzyszenie Les Amis du Jardin des Plantes Tinctoriales, które we współpracy z gminą opiekuje się samym ogrodem. Według jego strony w 2020 roku ogrodowi groziła likwidacja, a kolekcję uratowało właśnie to stowarzyszenie.

Ogrodowi towarzyszą pokazy barwienia i zajęcia dla dzieci (płatne, przez cały rok, rezerwacja u prowadzącej), a w ostatni weekend września odbywa się Festiwal Naturalnych Kolorów z bezpłatnymi warsztatami: odbijaniem liści, shibori i robieniem farb. W sklepie i księgarni Couleur Garance, otwartych przez cały rok, kupuje się książki, barwniki i tkaniny farbowane w pracowni. W październiku w latach nieparzystych odbywa się tu Forum International de la Couleur Végétale. Na tarasach działają też sala wystaw i sala konferencyjna oraz Esplanade des Arcades. Aktualny program podaje strona stowarzyszenia.

Jak zwiedzać Ogrody Barwników w Lauris

Ogrody Barwników są czynne sezonowo, od wiosny do jesieni, i zamknięte w poniedziałki. Od wtorku do piątku zwiedza się je przed południem i po południu, a w weekendy i święta tylko późnym popołudniem; jesienią godziny weekendowe nieco się przesuwają. Źródła podają rozbieżne godziny i różne daty końca sezonu, dlatego przed wyjazdem warto zadzwonić do stowarzyszenia.

Wstęp jest płatny, ale bilet kosztuje niewiele, studenci i osoby bezrobotne mają ulgę, a dzieci i mieszkańcy Lauris wchodzą bezpłatnie. Ogród można zwiedzać samodzielnie, ścieżką edukacyjną prowadzącą wzdłuż tematycznych poletek, albo z przewodnikiem. Wizyty z przewodnikiem, po francusku lub angielsku, prowadzą wolontariusze stowarzyszenia: są płatne osobno, odbywają się dla małych grup i wymagają rezerwacji, a w największe letnie upały mogą być zawieszone. Taka wizyta trwa co najmniej godzinę, a z pokazem odbijania liści – półtorej.

Na zwiedzanie warto zarezerwować od półtorej do dwóch godzin. Układ tarasów utrudnia wizytę osobom o ograniczonej mobilności, a zwierząt nie wpuszcza się do ogrodu. Stowarzyszenie proponuje też zwiedzanie starej wsi z biurem turystycznym.

Obok ogrodu jest Jardin Blanc, Biały Ogród, ocieniony lipami i dostępny bezpłatnie przez cały rok. Jego nazwa nawiązuje do bieli jako sumy barw pokazanych w ogrodzie konserwatorskim.

Aktualne ceny, godziny otwarcia, dojazd i pozostałe szczegóły znajdują się w informacjach praktycznych.

Ogrody Barwników w Lauris – najczęstsze pytania

Czy wstęp do Ogrodów Barwników w Lauris jest płatny?
Tak, ale bilet jest niedrogi, studenci i osoby bezrobotne mają ulgę, a dzieci wchodzą bezpłatnie. Wizyta z przewodnikiem jest płatna osobno i wymaga rezerwacji. Aktualne ceny są w informacjach praktycznych.

Kiedy są otwarte Ogrody Barwników?
Sezonowo, od wiosny do jesieni, od wtorku do niedzieli, z przerwą w poniedziałki. W dni powszednie zwiedza się je przed południem i po południu, w weekendy późnym popołudniem. Godziny zmieniają się w trakcie sezonu, dlatego przed wyjazdem lepiej zadzwonić; aktualne godziny są w informacjach praktycznych.

Czy można zwiedzić zamek w Lauris?
Nie, wnętrza zamku nie są udostępnione. Zwiedza się tarasy i ogrody, a Jardin Blanc jest otwarty przez cały rok.

Czy w ogrodzie są wizyty z przewodnikiem po polsku?
Nie, według strony stowarzyszenia wizyty prowadzi się po francusku i angielsku, od pięciu osób i po rezerwacji. Ścieżka edukacyjna pozwala zwiedzać samodzielnie.

W 1718 roku, jak podaje Komitet Parków i Ogrodów, Jean Montaud d’Arlatan zaczynał w Lauris budowę siedmiu tarasów nad doliną Durance. Rewolucja przerwała jego dzieło, a tarasy na długo zamieniono w pola uprawne. Dziś na tych samych murach Ogrody Barwników uczą, że kolor zaczyna się od liścia, korzenia i owada na dębie.

Informacje praktyczne
Jardin conservatoire des plantes tinctoriales
La Calade, Maison Aubert, 84360 Lauris
Godziny otwarcia
Otwarte:
1 maja – 1 listopada, od wtorku do niedzieli
Godziny:
• maj – 14 września: wt–pt 10.00–12.00 i 15.00–19.00, weekendy i święta 16.00–19.00
• 15 września – 1 listopada: wt–pt 10.00–12.00 i 15.00–19.00, weekendy i święta 15.00–18.00
Ostatnie wejście:
30 min przed zamknięciem
Wstęp i ceny
Bilet normalny:
5 €
Bilety ulgowe:
2 €
0 € (poniżej 12 lat)
Parking:
brak informacji o parkingu przy ogrodzie w źródłach
Rezerwacja:
obowiązkowa na zwiedzanie z przewodnikiem i warsztaty dla dzieci
Uwagi:
Jardin Blanc (Biały Ogród): bezpłatnie przez cały rok
Zwiedzanie
Zwiedzanie samodzielne:
tak – ścieżka edukacyjna wzdłuż tematycznych poletek
od 5 osób, po francusku lub angielsku, 8 € od osoby, 1–1,5 godziny (z pokazem odbijania liści), z rezerwacją
Pokazy, warsztaty, aktywności:
warsztaty dla dzieci 4 € (opiekunowie bezpłatnie), z rezerwacją
Czas zwiedzania:
1–2 godziny
Dojazd
Samochodem:
Lauris, La Calade – tarasy zamku
Komunikacja publiczna:
autobusy Zou! 908 i 909, przystanek Lauris Centre
Parkingi:
brak informacji o parkingu przy ogrodzie w źródłach
Na miejscu
Wózki, dzieci i dostępność:
niedostępne – układ tarasów
Psy:
nie
Toalety:
toalety publiczne
Sklepy i gastronomia:
sklep i księgarnia Couleur Garance (cały rok)