Zamek Lacoste

Zamek Lacoste

W 1816 roku zamek markiza de Sade w Lacoste kosztował 1200 franków i nie miał drzwi, okien ani całego dachu. Potem murarz rozebrał go na domy w wiosce, a nauczyciel z Apt i Pierre Cardin przez pół wieku przywracali mu życie.

Zamek Lacoste – twierdza, którą sprzedano za 1200 franków

29 czerwca 1816 roku wdowa po deputowanym Rovère sprzedała zamek na wzgórzu nad Lacoste. Kupił go miejscowy rolnik Pierre Grégoire za 1200 franków. W akcie sprzedaży opisano, co nabywca dostaje: budowlę „bez drzwi, okien i okuć, przykrytą dachem tylko częściowo”.

Dwadzieścia lat wcześniej ta sama posiadłość kosztowała 64 tysiące liwrów. A jeszcze wcześniej był to dom, który markiz de Sade urządzał z przepychem, z prywatnym teatrem na sto dwadzieścia miejsc. W akcie z 1816 roku z tego wszystkiego zostały gołe mury.

Kiedy dziś wchodzę na szczyt wzgórza, zamek Lacoste znów ma bramę, mury i dziedzińce. Ale jego historia to przede wszystkim opowieść o tym, jak łatwo rozebrać twierdzę i jak trudno ją potem odtworzyć – kamień po kamieniu, przez prawie pół wieku.

Twierdza na grzbiecie Luberonu

Zamek powstał w XI wieku na skalistym wzniesieniu na północnym skraju Małego Luberonu. Z góry kontrolował dolinę Calavon i drogi prowadzące przez Luberon. Poniżej, na tarasach zbocza, wyrosła wioska Lacoste, a na sąsiednim wzgórzu, po drugiej stronie doliny, widać Bonnieux.

Prowansja bez nerwów. Zamek Lacoste

Przez stulecia zamek należał do rodu Agoult-Simiane, jednego z najstarszych w Prowansji. Istnieją dwie wersje tego, jak przeszedł w ręce rodziny de Sade. Według pierwszej stało się to w 1627 roku, gdy Diane de Simiane wyszła za Jeana-Baptiste’a de Sade. Bardziej prawdopodobna jest druga: w 1716 roku Isabelle de Simiane zapisała zamek w testamencie swojemu kuzynowi, Gaspardowi François de Sade, panu na Saumane i Mazan. To był dziadek najsłynniejszego z rodu.

Markiz, który kochał Lacoste

Donatien Alphonse François de Sade zamieszkał w Lacoste w 1769 roku i zabrał się do przebudowy surowej twierdzy na rezydencję. W 1772 roku urządził w zamku teatr, w którym wystawiano przedstawienia i wydawano bale. Potem przyszły skandale, ucieczki i więzienia – tę część historii przedstawia szerzej artykuł o wiosce Lacoste.

Dla zamku najważniejsze jest to, co stało się później. W 1792 roku, gdy markiz przebywał w Paryżu, okoliczni mieszkańcy splądrowali i w dużej części zniszczyli zamek. Kiedy dowiedział się o tym, napisał: „Jaka strata! Nie da się jej wyrazić słowami”. Zadłużony, 13 października 1796 roku sprzedał Lacoste za 64 tysiące liwrów Josephowi Stanislasowi Rovère, deputowanemu z Vaucluse. Nowy właściciel pochodził z pobliskiego Bonnieux i długo nie nacieszył się zakupem. Rok później Rovère padł ofiarą zamachu stanu z 18 fruktydora. Zesłano go do Gujany Francuskiej, gdzie zmarł w 1798 roku w Sinnamary.

Kamienie, które zeszły do wioski

Po sprzedaży z 1816 roku zamek przez prawie osiemdziesiąt lat niszczał. Ostateczny cios zadał mu ktoś, kto znał się na kamieniu. W 1894 i 1896 roku zamek z przyległymi gruntami kupił murarz Cyprien Jean. Mury zamku stały się dla niego kamieniołomem – ciosy z zamku trafiały do ścian nowych domów w wiosce.

Dlatego spacerując uliczkami Lacoste, można patrzeć na tutejsze domy trochę inaczej. Część kamienia, z którego je zbudowano, pochodzi z murów, w których kiedyś mieszkał markiz de Sade. Zamek nie zniknął, tylko rozszedł się po wiosce. Tę historię, łącznie z aktem sprzedaży z 1816 roku, opisuje portal archiwów departamentu Vaucluse Memento.

Na szczycie wzgórza zostały fragmenty murów, suche fosy i rumowisko. Przez kolejne pół wieku zamek Lacoste był ruiną, jakich w Prowansji jest wiele – malowniczą z daleka, smutną z bliska.

Nauczyciel z Apt

W 1952 roku właścicielem ruin został André Bouer, nauczyciel z Apt, który urodził się w Lacoste. Poświęcił zamkowi resztę życia. Przez kolejne dziesięciolecia prowadził jego restaurację i sprawił, że rumowisko na szczycie wzgórza znów zaczęło przypominać twierdzę.

Jego praca doczekała się uznania 21 sierpnia 1992 roku, gdy zamek Lacoste wpisano na listę zabytków historycznych – razem z dziedzińcami i suchymi fosami. Bez tych dziesięcioleci pracy jednego człowieka nie byłoby czego chronić.

Pierre Cardin i drugie życie zamku

W 2001 roku zamek kupił Pierre Cardin, projektant mody i jeden z najbardziej znanych Francuzów swojego pokolenia. Zamek stał się jego drugim domem. Cardin nie odbudowywał twierdzy w całości. Skupił się na zabezpieczeniu budynku, dziedzińców i fos, a część wnętrz urządził na nowo. Obok surowych, średniowiecznych murów pojawiły się meble i dzieła sztuki z jego kolekcji.

Nie wszyscy byli zachwyceni. W kolejnych latach Cardin kupił w Lacoste kilkadziesiąt domów, sklepów i działek, według różnych źródeł około jednej trzeciej zabudowy wioski. Część mieszkańców uważała, że Lacoste zamienia się w wymarłą scenografię, w której okiennice otwierają się tylko latem. W 2020 roku pisarz Cyril Montana, związany z Lacoste, pokazał ten spór w filmie dokumentalnym „Cyril contre Goliath”. Dla jednych Cardin uratował zamek i przywiózł na wzgórze sztukę, dla innych wykupił wioskę.

Cardin tchnął też w Lacoste nowe życie kulturalne. W opuszczonych kamieniołomach na zachód od zamku zaczął organizować letni festiwal teatru, muzyki i tańca. Sam projektant zmarł w 2020 roku, ale festiwal trwa nadal, co roku latem, a program ogłasza Festival Pierre Cardin.

Co zobaczyć w zamku Lacoste

Zamek Lacoste nie jest pełną rekonstrukcją. To skonsolidowana ruina z odbudowanymi fragmentami, w której widać wszystkie warstwy historii: średniowieczne mury, ślady przebudowy z czasów markiza, łaty z lat pracy André Bouera i współczesne wnętrza Cardina.

Najpierw warto obejść zamek dookoła wzdłuż suchych fos. Warto przyglądać się murom z bliska. W wielu miejscach widać, gdzie kończy się średniowieczny kamień, a zaczynają uzupełnienia z XX i XXI wieku. Taka ruina nie udaje, że czas się zatrzymał – pokazuje każdą kolejną rękę, która ją ratowała. Dopiero z zewnątrz widać, jak budowla wykorzystuje skałę i jak dominuje nad wioską. W środku zwiedza się dziedzińce i udostępnione sale, w których w sezonie pokazywane są wystawy. Ostatnio prezentowano tam prace laureatów Nagrody Pierre’a Cardina Akademii Sztuk Pięknych – malarzy, rzeźbiarzy, grafików, architektów i kompozytorów.

Warto zatrzymać się na tarasach. Przy dobrej widoczności widać stąd dolinę Calavon, Monts de Vaucluse, Mont Ventoux, a w pogodne dni nawet Alpy. Esplanada przed zamkiem jest dostępna przez cały rok, także poza sezonem zwiedzania.

Na zachód od zamku leżą kamieniołomy, w których latem odbywa się festiwal. Nawet poza sezonem widać, jak wysokie, jasne ściany wapienia tworzą naturalną scenę pod gołym niebem.

Jak zwiedzać zamek Lacoste

Zamek jest czynny sezonowo, od wiosny do wczesnej jesieni, a w porze obiadowej zamyka się na przerwę. W pełni lata można go zwiedzać codziennie, natomiast na początku i pod koniec sezonu jest zamknięty w soboty. Esplanada przed bramą pozostaje dostępna przez cały rok, więc nawet poza sezonem warto wejść na wzgórze dla samego widoku na dolinę.

Wstęp jest płatny, a dzieci wchodzą bezpłatnie. Zamek zwiedza się samodzielnie i bez rezerwacji, bilety kupuje się przy wejściu, a w udostępnionych salach w sezonie pokazywane są wystawy. Na samo zwiedzanie wystarczy godzina, a razem z wioską i spacerem po okolicy – pół dnia.

Samochód najlepiej zostawić na parkingu u stóp wioski. Na zamek prowadzą strome, brukowane uliczki i kamieniste ścieżki, więc przydadzą się wygodne buty, a dla osób poruszających się na wózkach dojście będzie bardzo trudne. Latem warto mieć wodę i nakrycie głowy, bo na szczycie wzgórza cienia jest niewiele.

W środy w Lacoste odbywa się cotygodniowy targ, a z wioski można zejść na spacer do rzymskiego mostu Pont Julien. Zamek łatwo połączyć z innymi miejscami Luberonu, na przykład Bonnieux, Ménerbes czy Gordes.

Aktualne ceny, godziny otwarcia, dojazd i pozostałe szczegóły znajdują się w informacjach praktycznych.

Zamek Lacoste – najczęstsze pytania

Czy zwiedzanie zamku Lacoste jest płatne?

Tak. Za wstęp płaci się przy wejściu, bez wcześniejszej rezerwacji, a dzieci wchodzą bezpłatnie. Aktualne ceny podane są w informacjach praktycznych.

Czy zamek Lacoste jest otwarty przez cały rok?

Nie. Zamek jest czynny sezonowo, od wiosny do wczesnej jesieni. W pełni lata można go zwiedzać codziennie, a na początku i pod koniec sezonu jest zamknięty w soboty. Dokładne godziny otwarcia podane są w informacjach praktycznych.

Czy zamek Lacoste został odbudowany?

Tylko częściowo. André Bouer i Pierre Cardin zabezpieczyli i odtworzyli fragmenty budowli, ale zamek pozostaje w dużej części ruiną.

Dlaczego z zamku zostało tak mało?

Po grabieży w 1792 roku zamek niszczał, a pod koniec XIX wieku kupił go murarz Cyprien Jean, który wykorzystał jego kamienie do budowy domów w wiosce.

W 1816 roku zamek Lacoste był wart 1200 franków i nie miał drzwi, okien ani całego dachu. Potem murarz rozniósł go po wiosce, a nauczyciel z Apt przez dziesięciolecia zbierał go z powrotem. Dziś, gdy w lipcowy wieczór w kamieniołomie zaczyna się festiwal, zamek znów ma bramę, światło i publiczność. Markiz de Sade urządził tu kiedyś teatr na sto dwadzieścia miejsc. Po dwóch stuleciach teatr wrócił na wzgórze.

Informacje praktyczne
Château du Marquis de Sade (Château de Lacoste)
Chemin du Château, 84480 Lacoste
Godziny otwarcia
Otwarte:
• 3–15 maja: codziennie oprócz sobót
• 16 maja – 31 sierpnia: codziennie
• wrzesień: codziennie oprócz sobót
• esplanada przed zamkiem: cały rok
Godziny:
• 3–15 maja: pn–pt 10.00–13.00 i 14.00–18.00, nd 14.00–18.00
• 16 maja – 31 sierpnia: pn–sob 10.00–13.00 i 14.00–19.00, nd 14.00–19.00
• wrzesień: pn–pt 10.00–13.00 i 14.00–18.00, nd 14.00–18.00
Wstęp i ceny
Bilet normalny:
5 €
Bilety ulgowe:
0 € (do 12 lat)
Parking:
u stóp wioski, dalej pieszo pod górę – źródła nie podają ceny
Rezerwacja:
niepotrzebna – bilety przy wejściu
Zwiedzanie
Zwiedzanie samodzielne:
tak
Czas zwiedzania:
ok. 1 godziny; z wioską pół dnia
Dojazd
Samochodem:
ok. 40 km od Awinionu, kilka km od Bonnieux i Ménerbes; parking u stóp wioski
Komunikacja publiczna:
Do samego zamku nie prowadzi regularny transport publiczny pod wejście. Najbliższe połączenia regionalne ZOU obsługują Lacoste/okolice, ale ostatni odcinek do górnej części wioski i zamku trzeba pokonać pieszo; przy planowaniu bez samochodu należy sprawdzić aktualny kurs ZOU 918 i lokalizację przystanku.
Pieszo i rowerem:
od parkingu pod górę stromymi uliczkami
Parkingi:
u stóp wioski, dalej pieszo pod górę – źródła nie podają ceny
Na miejscu
Wózki, dzieci i dostępność:
bardzo trudne: strome, brukowane uliczki i kamieniste ścieżki
Wskazówki:
latem woda i nakrycie głowy; w środy targ w Lacoste