Colorado Provencal w Rustrel – kanion, któremu nazwę dał ksiądz
W połowie XX wieku opat Pierre Martel chodził po lasach wokół Rustrel, niewielkiej wioski na wschód od Apt. Był księdzem, badaczem prowansalskiej kultury ludowej i założycielem stowarzyszenia Alpes de Lumière, które ratowało dziedzictwo Górnej Prowansji. Wytyczał wtedy przebieg długodystansowego szlaku pieszego GR6.
Między sosnami trafił na miejsce, które wyglądało, jakby ktoś przeniósł tu kawałek amerykańskiego Zachodu. Czerwone, pomarańczowe i żółte urwiska, białe zbocza piasku, kominy z ziemi zwieńczone ciemnymi czapami. Opuszczone kopalnie ochry, porzucone przez ludzi i przez lata rzeźbione przez deszcz. Martel nazwał je Colorado provençal – Prowansalskie Kolorado.
Nazwa się przyjęła i dziś zna ją każdy, kto planuje wyjazd do Luberonu. Kiedy stoję na krawędzi tego ochrowego cyrku, rozumiem, co zobaczył ksiądz: to nie jest krajobraz, jakiego spodziewa się człowiek w Prowansji. Tyle że ten „kanion” nie powstał sam. Wykopali go ludzie, przez ponad sto lat.
Ochra z Rustrel
Piaski, z których zbudowane są urwiska Colorado Provencal, powstały około 110 milionów lat temu, gdy region pokrywało płytkie morze. W gorącym, wilgotnym klimacie zwietrzały i nasiąkły tlenkami żelaza, które dały im kolory od bladej żółci po głęboką czerwień. Szerzej opisuje to osobny artykuł o Ścieżce Ochry w Roussillon, gdzie widać te same warstwy.
Rustrel znane było najpierw z żelaza. W XIX wieku przez kilkadziesiąt lat działały tu wielkie piece hutnicze. Kiedy huta upadła, wioska zwróciła się ku ochrze. Pierwszy kilof w kamieniołomie ochry uderzył w 1871 roku.
Ochrę wydobywano ręcznie. Robotnicy kopali piasek, a potem płukali go wodą. W długich kanałach cięższy kwarc opadał na dno, a drobny barwnik spływał dalej do basenów, gdzie osiadał. Po wyschnięciu ochrę kruszono, mielono i wysyłano w świat. Od 1877 roku z Apt kursowała kolej, a w 1901 roku producenci założyli wspólną spółkę, która sprzedawała ochrę z Vaucluse do wielu krajów. Szczyt wydobycia przypadł na 1928 rok.
Potem przyszły farby syntetyczne i kryzys. Kopalnie zamykano jedna po drugiej. W Rustrel ostatni wydobywca przeszedł na emeryturę w 1992 roku. Całą historię ochrowego przemysłu przedstawia Ôkhra – Ecomuzeum Ochry w Roussillon.
Kanion z ludzkich rąk
To, co dziś widać w Colorado Provencal, jest połączeniem pracy ludzi i przyrody. Robotnicy wycinali ścianę za ścianą, zostawiając za sobą wąwozy, hałdy i pojedyncze słupy ziemi, których nie opłacało się ruszać. Po zamknięciu kopalń deszcz zaczął je rzeźbić. Kiedy słup miał na szczycie twardszą, żelazistą warstwę, chroniła ona piasek pod spodem i tak powstały kominy wróżek (cheminées de fées), podobne do tych z tureckiej Kapadocji.

Teren ma ponad 30 hektarów i należy do wielu prywatnych właścicieli, potomków dawnych rodzin ochrowych. Od 2009 roku zarządza nim stowarzyszenie właścicieli i wolontariuszy, które pobiera opłaty, dba o szlaki i pilnuje, żeby turyści nie niszczyli kruchych formacji. Miejsce jest chronione jako pomnik przyrody o charakterze historycznym i leży na terenie Geoparku UNESCO Luberonu. Historię wydobycia w Rustrel podsumowuje francuska Wikipedia.
Co zobaczyć w Colorado Provencal
Na terenie są dwa oznakowane szlaki. Oba zaczynają się przy parkingu Mille Couleurs, a każdy prowadzi przez inną część dawnych kopalń. W cenie wjazdu jest plan i aplikacja na telefon z opisem miejsc na trasie.
Szlak Sahara
Krótszy szlak, oznaczony na niebiesko, ma 2,1 kilometra i zajmuje około 40 minut. Prowadzi w dół do ochrowego cyrku, gdzie idzie się po pomarańczowym piasku między białymi i żółtymi ścianami. Nazwa nie jest przesadą – w słoneczny dzień przypomina to pustynię. To dobra trasa dla rodzin z dziećmi.
Szlak Belvédères
Dłuższy szlak, oznaczony na pomarańczowo, ma 3,9 kilometra i zajmuje około godziny i trzech kwadransów. Prowadzi wyżej, przez punkty widokowe, z których widać całe dawne wyrobiska, kominy wróżek i czerwone urwiska z góry. Jest trudniejszy, z podejściami i kamienistym podłożem, ale daje najpiękniejsze widoki. Przy dobrej widoczności widać stąd także Mont Ventoux.
Kolory i światło
Specjaliści naliczają tu kilkanaście odcieni ochry, od kremowej bieli po krwistą czerwień. Najmocniej widać je rano i późnym popołudniem, gdy słońce pada z boku. W południe kolory bledną, a latem na odkrytych zboczach robi się bardzo gorąco. Kominy wróżek są kruche, dlatego nie wolno do nich podchodzić ani się na nie wspinać.
Ochrowy Luberon
Colorado Provencal jest największym i najdzikszym z ochrowych miejsc Luberonu. Kilka kilometrów dalej, w Gargas, można zejść pod ziemię do galerii kopalni Bruoux, a w Roussillon przejść krótszą i bardziej uczęszczaną Ścieżkę Ochry. Mniej znane ochrowe formacje stoją też pod Mont Ventoux – to Damy w Kapeluszach koło Bédoin. Całą historię barwnika opowiada strona Ochra – kolorowa Prowansja.
Jak zwiedzać Colorado Provencal
Colorado Provencal jest czynne codziennie od lutego do połowy listopada, a na zimę teren zamyka się na kilka miesięcy przerwy konserwacyjnej. Godziny zmieniają się z miesiąca na miesiąc: latem teren otwiera się wcześnie rano i zamyka wieczorem, wiosną i jesienią dzień zwiedzania jest wyraźnie krótszy. Przy dużym zagrożeniu pożarowym lub złej pogodzie szlaki mogą zostać zamknięte, a w środku lata decyzję o otwarciu na następny dzień ogłasza się poprzedniego wieczoru.
Opłatę pobiera się za pojazd, a nie za osobę, więc samochód z kompletem pasażerów płaci tyle samo co kierowca podróżujący w pojedynkę. Piesi i rowerzyści wnoszą osobną, niższą opłatę, a poza szczytem sezonu wszystkie stawki są niższe. W cenie są parking, plan, dostęp do szlaków i aplikacja.
W szczycie sezonu, od późnej wiosny do końca wakacji, wjazd do wczesnego popołudnia wymaga wcześniejszej rezerwacji przez internet na oficjalnej stronie Colorado Provencal, później zaś można przyjechać bez niej. Poza lipcem i sierpniem odbywa się też półtoragodzinne zwiedzanie z przewodnikiem po francusku, na które zapisuje się telefonicznie.
Na trasę trzeba mieć wygodne, zamknięte buty i wodę, a latem nakrycie głowy. Ochra brudzi, więc lepiej nie zakładać jasnych ubrań. Psy mogą wejść na smyczy. Nie wolno schodzić ze szlaków, palić w lesie ani rozpalać ognia. Przy parkingu działa restauracja Mille Couleurs, jest też miejsce na piknik.
Rustrel leży niedaleko Apt, godzinę jazdy od Awinionu i Aix-en-Provence. Na szlak Sahara wystarczy godzina, na oba szlaki z przerwami – dwie do trzech godzin. Najlepiej przyjechać rano, zanim zrobi się gorąco. Wieczorem warto zajrzeć do Apt, a cały region opisuje przewodnik po Luberonie.
Aktualne ceny, godziny otwarcia, dojazd i pozostałe szczegóły znajdują się w informacjach praktycznych.
Colorado Provencal – najczęstsze pytania
Czy wstęp do Colorado Provencal jest płatny?
Tak. Opłatę pobiera się za pojazd, a nie za osobę, a piesi i rowerzyści płacą mniej niż kierowcy. Poza szczytem sezonu stawki są niższe, a w cenie są parking i dostęp do szlaków. Aktualne ceny znajdują się w informacjach praktycznych.
Czy trzeba rezerwować wizytę w Colorado Provencal?
W szczycie sezonu, od późnej wiosny do końca wakacji, wjazd do wczesnego popołudnia wymaga rezerwacji przez stronę internetową. Później, a także poza sezonem, można przyjechać bez rezerwacji.
Który szlak wybrać?
Z dziećmi lub przy mniejszej ilości czasu szlak Sahara (2,1 km, 40 minut). Dla najlepszych widoków szlak Belvédères (3,9 km, ok. 1 godz. 45 min).
Czym różni się Colorado Provencal od Ścieżki Ochry w Roussillon?
Colorado jest większe, dziksze i mniej zatłoczone, z dwoma dłuższymi szlakami. Ścieżka Ochry w Roussillon jest krótsza, leży tuż przy wiosce i jest bardziej uczęszczana.
Opat Pierre Martel wędrował po Luberonie, żeby wytyczyć szlak dla przyszłych piechurów, i trafił na miejsce, które nie pasowało do żadnej mapy Prowansji. Dał mu nazwę z drugiego końca świata. Ostatni wydobywca ochry odszedł z Rustrel w 1992 roku, a kopalnie, które miały dostarczać barwnik do fabryk, dziś dostarczają coś innego – zachwyt ludzi, którzy przychodzą zobaczyć ziemię w kolorze ognia.