Ecomuzeum Ochry w Roussillon – fabryka koloru Camille’a Mathieu
W 1921 roku Camille Mathieu miał prawie sześćdziesiąt lat i od ćwierć wieku był merem Roussillon. Ochrę znał od dziecka. Jego dziadek Joseph Mathieu zbudował w 1870 roku największą fabrykę ochry w okolicy i w 1893 roku przekazał ją wnukom, Camille’owi i Léonowi Thomassinowi. Camille był też jednym z administratorów Société des Ocres de France, spółki, która sprzedawała ochrę z Vaucluse na cały świat.
Ostatnie lata przyniosły mu jednak więcej strat niż sukcesów. Z trzech synów dwóch zginęło na froncie I wojny światowej. Trzeci, Ernest, wrócił zagazowany i chory na gruźlicę. Mimo to w 1921 roku Camille zbudował przy drodze do Apt nową fabrykę ochry. Kierował nią aż do śmierci w grudniu 1940 roku.
Fabryka Mathieu działała do 1963 roku i produkowała około tysiąca ton ochry rocznie. Potem stała pusta przez trzydzieści lat. Dziś jest Ecomuzeum Ochry, w którym można zobaczyć, jak z kolorowego piasku powstawał barwnik. Kiedy tu przychodzę po spacerze po ochrowych skałach, dopiero rozumiem, ile pracy kosztował ten kolor.
Od piasku do barwnika
Ochra w ziemi to mieszanina piasku, glinki i tlenków żelaza. Sam barwnik stanowi tylko niewielką część. Żeby go uzyskać, trzeba było oddzielić go od piasku. Metodę wymyślił w 1785 roku Jean-Étienne Astier z Roussillon. Ochrowy piasek płukano wodą, a mieszanina spływała długimi kanałami. Cięższy piasek opadał na dno, a drobny barwnik płynął dalej do wielkich basenów dekantacyjnych.
W basenach ochra powoli osiadała. Kiedy woda odparowała, robotnicy kroili gęstą masę w bloki i zostawiali je do wyschnięcia na słońcu. Wysuszoną ochrę mielono w młynach i przesiewano. Część żółtej ochry wypalano w piecu. W wysokiej temperaturze tlenki żelaza zmieniały kolor i żółty barwnik stawał się czerwony.

Pod koniec XIX wieku ochra z Vaucluse stała się towarem eksportowym. Od 1877 roku z Apt kursowała kolej, a barwnik wysyłano przez Marsylię w świat. Ochra trafiała do farb, tynków i gumy. Szczyt przypadł na 1928 rok, kiedy w regionie wyprodukowano ponad 40 tysięcy ton ochry. Potem przyszły kryzys, wojna i barwniki syntetyczne. Szerzej opowiada o tym osobny artykuł Ochra – kolorowa Prowansja.
Upadek i odrodzenie fabryki
Fabryka Mathieu pracowała jeszcze po wojnie. W 1956 roku rozebrano młyny, a w 1963 roku przestano płukać ochrę. Budynki stały opuszczone, zarastały i niszczały.
Na przełomie lat 80. i 90. kupiła je gmina Roussillon. W 1994 roku powstało stowarzyszenie Ôkhra, którego założycielem był Mathieu Barrois. Rok później Ôkhra podpisała z gminą umowę dzierżawy i otworzyła fabrykę dla zwiedzających jako Conservatoire des ocres et de la couleur, czyli Konserwatorium Ochry i Koloru. Przy odtwarzaniu procesu produkcji pomogły wspomnienia Elie Icarda, dawnego brygadzisty fabryki Mathieu.
Dziś Ôkhra jest spółdzielnią i działa pod nazwą Écomusée de l’Ocre. Jej celem jest ocalenie wiedzy o produkcji ochry i przekazywanie jej dalej. Uczy malarzy, rzemieślników i budowlańców, jak pracować z naturalnymi barwnikami.

Co zobaczyć w Ecomuzeum Ochry
Fabrykę można zwiedzać samodzielnie lub z przewodnikiem. Wycieczka z przewodnikiem trwa godzinę i kwadrans i pokazuje całą drogę ochry, od kamieniołomu do worka z barwnikiem.
Instalacje do płukania i baseny
Najpierw widać kanały, którymi spływała woda z ochrowym piaskiem, i baseny dekantacyjne, w których osiadał barwnik. To serce fabryki. Dopiero tutaj widać, ile wody i miejsca potrzeba było, żeby uzyskać trochę czystego barwnika.

Młyny i piec
Dalej są dawne młyny, w których mielono wysuszoną ochrę, i piec, w którym wypalano żółty barwnik na czerwony. Tablice z rysunkami technicznymi, zdjęciami i relacjami Elie Icarda pokazują, jak wyglądała codzienna praca w fabryce.

Sklep z pigmentami
W sklepie spółdzielni można kupić naturalne pigmenty, farby, materiały malarskie i książki o kolorze.
Warsztaty
Ôkhra prowadzi warsztaty dla dzieci od 6 lat i dorosłych. Można nauczyć się robić naturalne farby i atramenty, spróbować pracy dawnego ochrowca albo wziąć udział w warsztacie cyjanotypii. Dla zaawansowanych są kilkudniowe kursy technik wapiennych i farb do domu. W czasie jesiennych ferii warsztaty dla wszystkich odbywają się codziennie po południu.
Ochrowy Luberon wokół Roussillon
Ecomuzeum najlepiej połączyć ze Ścieżką Ochry w samej wiosce, gdzie widać ochrę w naturze. Pod ziemię można zejść w kopalni ochry Mines de Bruoux w Gargas, a największe dawne wyrobiska są w Colorado Provencal w Rustrel. Cały region przedstawia z kolei przewodnik po Luberonie.
Jak zwiedzać Ecomuzeum Ochry
Ecomuzeum Ochry mieści się w dawnej fabryce na skraju Roussillon, przy drodze w stronę Apt. Przy fabryce jest bezpłatny parking, miejsce na piknik i toalety, a psy są mile widziane. Można tu dojechać także autobusem regionalnym, który kursuje między Cavaillon a Apt.
Muzeum jest czynne przez większą część roku, od późnej zimy do okresu przedświątecznego. Od wiosny do jesieni działa codziennie, latem najdłużej i bez przerwy obiadowej, natomiast na początku i pod koniec sezonu otwiera się krócej, a w środy i weekendy pozostaje zamknięte.
Do wyboru jest zwiedzanie samodzielne albo wycieczka z przewodnikiem, która wychodzi o stałych porach, rano i po południu, i trwa około godziny i kwadransa. Zwiedzanie odbywa się po francusku, angielsku i niemiecku. Kto zamierza zwiedzać samodzielnie, nie powinien przychodzić tuż przed zamknięciem, ponieważ ostatnie wejście wyznaczono ze sporym wyprzedzeniem.
Wycieczka z przewodnikiem kosztuje nieco więcej niż zwiedzanie samodzielne, a dzieci, młodzież i osoby uprawnione do ulgi płacą mniej. Osobno płatne są warsztaty, od kilkugodzinnych zajęć po kursy trwające kilka dni, przeznaczone zarówno dla dorosłych, jak i dla dzieci. Na wycieczki i warsztaty warto zarezerwować miejsce przez stronę Ôkhra, natomiast przy zwiedzaniu samodzielnym rezerwacja nie jest potrzebna.
Aktualne ceny, godziny otwarcia, dojazd i pozostałe szczegóły znajdują się w informacjach praktycznych.
Ecomuzeum Ochry – najczęstsze pytania
Czy wstęp do Ecomuzeum Ochry jest płatny?
Tak. Zwiedzanie samodzielne jest tańsze od wycieczki z przewodnikiem, a dzieci i młodzież płacą mniej. Aktualne ceny podane są w informacjach praktycznych.
Czy Ecomuzeum Ochry to to samo co Ścieżka Ochry?
Nie. Ścieżka Ochry to szlak wśród ochrowych skał w wiosce. Ecomuzeum to dawna fabryka przy drodze do Apt, gdzie pokazuje się, jak z ochrowego piasku robiono barwnik.
Ile trwa zwiedzanie?
Wycieczka z przewodnikiem trwa godzinę i kwadrans. Warsztaty trwają od półtorej godziny do kilku dni.
Czy Ecomuzeum Ochry jest otwarte zimą?
Tylko częściowo. Pod koniec zimy i w okresie przedświątecznym muzeum jest otwarte krócej i wyłącznie w wybrane dni powszednie, a w czasie świąt i na początku roku pozostaje zamknięte.
W 1921 roku Camille Mathieu, który stracił na wojnie dwóch synów, zbudował nową fabrykę i prowadził ją do śmierci. Jego fabryka produkowała ochrę jeszcze ponad dwadzieścia lat po nim, potem przez trzydzieści lat stała pusta. Dziś znów pracuje się tu z pigmentem. Ludzie przyjeżdżają do Roussillon zobaczyć kolorowe skały, a tutaj dowiadują się, jak z tych skał robiono kolor.