Kiedy siadam na brzegu monumentalnego basenu w Cucuron, otoczonego platanami, trudno oprzeć się wrażeniu, że to serce całej wioski – dosłownie i w przenośni. To prawdziwa perełka regionu Luberon, malownicza miejscowość na południowym zboczu masywu, licząca ponad tysiąc osiemset mieszkańców, przyciągająca podróżnych szukających prawdziwego prowansalskiego charakteru z dala od tłumów. Wśród wiosek i miast Prowansji Cucuron wyróżnia się przede wszystkim monumentalnym basenem, wokół którego koncentruje się życie mieszkańców, oraz doskonale zachowaną średniowieczną architekturą, która posłużyła jako plener filmowy dla głośnych produkcji.
Historia Cucuron – od czasów rzymskich do dzisiaj
Historia miasteczka sięga znacznie dalej niż średniowiecze – gmina wskazuje ślady osadnictwa neolitycznego i liczne znaleziska z epoki gallorzymskiej. Pierwsza znana pisemna wzmianka o Cucuron pochodzi jednak z 1004 roku, z dokumentu darowizny na rzecz opactwa Saint-Pierre de Psalmody. W XI wieku wokół zamku na zachodnim wzgórzu rozwinęło się pierwsze ufortyfikowane castrum. Pochodzenie samej nazwy miejscowości nie jest pewne. W średniowieczu Cucuron rozwijało się jako ufortyfikowana osada wokół zamku pańskiego na zachodnim wzgórzu, chroniona kolejnymi pierścieniami murów, z których fragmenty można podziwiać do dziś. Z czasem miasto rozrosło się w stronę wschodnią, wokół kościoła Notre-Dame-de-Beaulieu, a na drugim wzgórzu stanęła wieża Sus-Pous, w XVI wieku część cytadeli.

W średniowieczu Cucuron rozrastało się kolejnymi pierścieniami zabudowy i fortyfikacji. W XIII wieku mieszkańcy mieli już własny konsulat, a w następnych stuleciach miasteczko przeżywało te same kryzysy co reszta Prowansji – epidemie, wojny i przejścia najemnych wojsk. W późnym średniowieczu istniała tu również społeczność żydowska, która została wygnana z Prowansji na początku XVI wieku.
Jednym z najbardziej charakterystycznych miejsc Cucuron jest L’Étang – duży zbiornik wodny w centrum miejscowości, wzmiankowany w archiwach gminnych już w 1403 roku. Przez stulecia pełnił ważną funkcję w lokalnym systemie hydraulicznym: gromadził wodę doprowadzaną grawitacyjnie ze źródeł w masywie Luberon i zasilał młyny mączne położone niżej. W 1515 roku przejęła go gmina i otoczyła groblą, a większość otaczających go dziś monumentalnych platanów posadzono w 1813 roku.
Z Cucuron związana jest też żywa do dziś tradycja „la Maio” – w sobotę następującą po 21 maja mieszkańcy ścinają topolę, po prowansalsku „piboule”, niosą ją przez wioskę i ustawiają przed kościołem. Drzewo otrzymuje błogosławieństwo, po czym następują tańce i wspólna uczta. Tradycja wywodzi się ze ślubowania złożonego patronce miasteczka, świętej Tulle, w czasie epidemii dżumy w 1720 roku.
Współczesne Cucuron – między tradycją a nowoczesnością
Współczesne Cucuron zachowało swój prowansalski charakter, a jednocześnie zyskało miejsce na filmowej mapie Luberonu. Miejscowość była jednym z plenerów filmu „Dobry rok” („A Good Year”, 2006) w reżyserii Ridleya Scotta, z Russellem Crowe’em i Marion Cotillard. Wśród wykorzystanych lokalizacji znalazł się plac wokół L’Étang, który pojawia się w kilku scenach filmu. Już wcześniej Jean-Paul Rappeneau nakręcił tu część scen „Huzara na dachu” z Olivierem Martinezem i Juliette Binoche.
Dzisiaj Cucuron jest znane z cotygodniowego targu odbywającego się we wtorek rano wokół basenu, gdzie można kupić lokalne produkty, rzemiosło i prowansalskie przysmaki. Latem kilka razy organizowane są wokół basenu targi wieczorne, a w czwartkowe wieczory – targ producentów. 
Jak na tak niewielką miejscowość, Cucuron ma bogate życie kulturalne. Działa tu kino stowarzyszeniowe Le Cigalon, a w donżonie Saint-Michel organizowane są wystawy czasowe.
Spacer po Cucuron
Spacer po Cucuron zaczyna się nad basenem, przechodzi przez dawną bramę do starego miasta, prowadzi obok wieży zegarowej, ratusza i najstarszych domów do kościoła i muzeum, a potem wspina się pod donżon na zachodnim wzgórzu. Powrót prowadzi wzdłuż murów, obok drugiej bramy i wieży Sus-Pous. To krótka trasa, na której dobrze widać kolejne pierścienie murów i to, jak miasteczko rosło przez stulecia.
L’Étang – monumentalny basen miejski
Główną atrakcją Cucuron jest L’Étang – rozległy, prostokątny zbiornik wodny otoczony wysokimi platanami. Wbrew często powtarzanej informacji nie jest konstrukcją XVIII-wieczną: miejscowe archiwa wspominają o nim już w 1403 roku, a w 1954 roku całe otoczenie basenu objęto ochroną jako miejsce zabytkowe. Dawniej magazynował wodę wykorzystywaną przez młyny mączne położone poniżej, a dziś jest przede wszystkim centrum życia miejscowości. Wokół basenu działają kawiarnie i restauracje, a we wtorkowe poranki odbywa się tu cotygodniowy targ. Sud Luberon Tourisme opisuje historię L’Étang i jego dawne znaczenie dla systemu wodnego Cucuron.
Portail de l’Étang i wieża zegarowa
Z placu do starego miasta prowadzi Portail de l’Étang, dawniej nazywana Porte de la Burlière, a później Portail de Cabrières. To jedna z dwóch zachowanych bram XVI-wiecznego pierścienia fortyfikacji. Kilka kroków dalej stoi beffroi – wieża zegarowa zbudowana w 1541 roku nad dawną Porte du Revelin, głównym wejściem w murach XIII-wiecznych. Beffroi jest chronione jako Monument historique od 1921 roku.
Ratusz i dom królowej Joanny
W sercu starego miasta uwagę zwraca Hôtel Bérard du Roure, dziś siedziba merostwa. Budynek z wieżą mieszczącą spiralne schody figuruje w katastrze już w 1598 roku, natomiast jego uporządkowaną fasadę z pilastrami przebudowano w XVIII wieku. Niedaleko stoi Maison dite de la Reine Jeanne – okazały dom arystokratyczny z końca XV wieku z niewielką wieżyczką schodową.
Maison des Consuls
Nieco dalej warto odszukać Maison des Consuls. Jego dwie reprezentacyjne fasady pochodzą z drugiej połowy XVII wieku i przypominają o znaczeniu dawnego miasta. W narożnej niszy znajduje się kamienna Madonna z Dzieciątkiem przypisywana rzeźbiarzowi z Mazan.
Kościół Notre-Dame-de-Beaulieu
Kościół Notre-Dame-de-Beaulieu dominuje nad wschodnią częścią Cucuron. W źródłach z 1292 roku występuje jeszcze jako Notre-Dame de Pous. Zachował romańską nawę ze sklepieniami o łuku ostrym, a prezbiterium było później rozbudowywane. W 1541 roku świątynia stała się kościołem parafialnym. Od 25 września 1961 roku jest sklasyfikowana jako Monument historique. To przed jej wejściem co roku w maju staje topola niesiona podczas święta Sainte-Tulle.
Musée Marc Deydier
Przy rue de l’Église, w Hôtel des Bouliers z drugiej połowy XVIII wieku, mieści się Musée Marc Deydier. Budynek został przejęty przez gminę na początku XX wieku, a od 1970 roku przystosowywano go do funkcji muzealnej. Placówka nosi imię Marca Deydiera (1845–1920), miejscowego notariusza, archeologa-amatora i fotografa, którego zbiory stały się jednym z fundamentów kolekcji. Prezentuje przedmioty z neolitu, epoki brązu i okresu rzymskiego oraz wystawę o życiu w Cucuron około 1900 roku – dobre miejsce, żeby zrozumieć codzienne życie prowansalskiej wioski, zanim basen na placu zaczął przyciągać turystów, a nie tylko okoliczne gospodarstwa szukające wody. Muzeum działa sezonowo; aktualny kalendarz warto sprawdzić przed przyjazdem.
Donżon Saint-Michel
Na szczycie zachodniego wzgórza stoi donżon Saint-Michel – prostokątna wieża będąca pozostałością XIV-wiecznego zamku senioralnego. W XVI wieku dobudowano do niej spiralną klatkę schodową. Donżon jest chroniony jako Monument historique od 1921 roku, a dziś bywa wykorzystywany jako przestrzeń wystawowa. O poranku, zanim pojawią się pierwsi turyści, to jedno z tych miejsc, gdzie łatwo zapomnieć, w którym stuleciu się właściwie stoi.
Portail Ginoux i wieża Sus-Pous
Na powrót warto wybrać drogę wzdłuż murów. Prowadzi ona obok Portail Ginoux, drugiej zachowanej bramy z 1540 roku, zabytku od 1921 roku, i dalej ku wieży Sus-Pous, nazywanej też Tour de la Citadelle. Wieża należała do ostatniego pierścienia murów, a w czasie wojen Ligi w XVI wieku była częścią cytadeli broniącej miasta.
Jak zwiedzać Cucuron
Do Cucuron najwygodniej dojechać samochodem, a samą wioskę zwiedza się pieszo. Na spacer obejmujący L’Étang, fortyfikacje, kościół, muzeum i donżon warto przeznaczyć około dwóch godzin. We wtorek rano odbywa się cotygodniowy targ, a latem gmina organizuje także czwartkowe targi producentów.
Kościół i okolice L’Étang są dostępne swobodnie, natomiast Musée Marc Deydier działa sezonowo. Wizytę łatwo połączyć z Lourmarin, Ansouis, Vaugines i Bonnieux, a do Pertuis i Aix-en-Provence jest stąd niedaleko.
Parking, targi, terminy otwarcia muzeum i pozostałe szczegóły znajdują się w informacjach praktycznych.
Cucuron – najczęstsze pytania
Jakie filmy kręcono w Cucuron?
„Dobry rok” Ridleya Scotta z Russellem Crowe’em i Marion Cotillard oraz „Huzara na dachu” Jean-Paula Rappeneau z Juliette Binoche i Olivierem Martinezem.
Kiedy jest targ w Cucuron?
We wtorek rano, wokół basenu L’Étang. Latem w czwartkowe wieczory odbywa się też targ producentów.
Ile lat ma basen L’Étang?
Zbiornik istniał już w 1403 roku. Gmina przejęła go w 1515 roku, a platany wokół posadzono w 1813 roku.
Czym jest święto la Maio?
To tradycja z pierwszej soboty po 21 maja: mieszkańcy ścinają wysoką topolę, niosą ją przez wioskę i ustawiają przed kościołem. Upamiętnia ślubowanie złożone świętej Tulle w czasie dżumy w 1720 roku.
Cucuron najlepiej zapamiętuje się jako miasteczko zbudowane warstwami: od średniowiecznego castrum i kolejnych pierścieni murów po sześćsetletni zbiornik, który dziś jest najbardziej rozpoznawalnym placem wioski. To miejsce, w którym codzienne życie nadal toczy się między zabytkami, a dawna infrastruktura wodna, kościół, bramy i donżon układają się w wyjątkowo czytelną opowieść o rozwoju prowansalskiej osady.