Damy w kapeluszach – ochrowe kolumny starsze niż historia Bédoin
Na początku maja 1794 roku ktoś wyrwał w Bédoin drzewo wolności. Sprawą zajął się Étienne Maignet, wysłannik Konwentu Narodowego, a 28 maja komisja ludowa z Orange skazała na śmierć 63 mieszkańców wsi – wyrok wykonano jeszcze tego samego dnia. Kilka dni później żołnierze batalionu z Ardèche podpalili Bédoin, a ogień strawił kilkaset domów i kaplice. Wieś podniosła się z popiołów, a ochrowe piaski na wschód od niej, starsze od jej dziejów o sto milionów lat, przetrwały i ten rok.
Sto milionów lat temu na dnie morza osadzał się zielonkawy piasek, a dziś, na wschód od Bédoin, damy w kapeluszach stoją w lesie sosnowym jak rdzawe kolumny z kamiennymi czapkami. Damy w kapeluszach (Les Demoiselles Coiffées) to jedna z najmniej znanych atrakcji Prowansji, położona u podnóża Mont Ventoux. Nie ma tu kas ani bramek, jest tylko ścieżka po piasku w kolorze rdzy i grupa kolumn, które wciąż się zmieniają.
Damy w kapeluszach: jak powstały ochrowe kolumny
Departament Vaucluse, który opisuje to miejsce w ramach programu „Espaces Naturels Sensibles”, pisze o czerwonawym dywanie, który powstał około 100 milionów lat temu, w kredzie. Zielonkawy piaskowiec z glaukonitem, bogaty w żelazo, osadzał się w morzu, a potem, w tropikalnym klimacie, uległ przemianie, w której żelazo zabarwiło skałę na żółto, pomarańczowo i czerwono. Materiał geologiczny akademii w Montpellier datuje te warstwy na przełom albu i cenomanu, czyli środkową kredę, i zalicza je do basenu Mormoiron. W piaskach widać skośne warstwowanie i ślady prądów, zwane wydmami hydraulicznymi, które pokazują, że morze było tu żywym, poruszającym się środowiskiem.
Kolor ochry to więc pamiątka po żelazie. Im mocniej piasek został utleniony, tym bardziej czerwony, a w miejscach mniej zmienionych zostaje żółć. Dlatego to samo wzgórze pokazuje w świetle poranka całą paletę, od jasnego beżu po ceglasty rdzawy odcień.
Jak działa „kapelusz”: erozja różnicowa
Wystarczy kilka zdań, by zrozumieć, skąd wzięły się kolumny. Departament Vaucluse wyjaśnia, że zawdzięczają one swój kształt erozji wywołanej wodą, wiatrem i mrozem. Geolodzy z Montpellier dodają, że decyduje o tym erozja różnicowa: twarde strefy, czyli zwarty piaskowiec albo krzemionkowe i żelaziste gzymsy, chronią miękki piasek pod spodem, więc deszcz wymywa wszystko wokół, a kolumna z kamienną czapką zostaje. To jest samo wyjaśnienie nazwy: kamień na szczycie jest tym kapeluszem.
Formacja jest krucha. Przewodniki ostrzegają, że wspinaczka po kolumnach przyspiesza erozję, a według jednego z nich, jeśli odwiedzający będą niszczyć miejsce, teren może zostać zamknięty. Departament chce odwieść odwiedzających od podchodzenia zbyt blisko, więc wyznaczył ścieżki i zamontował słupki oraz liny. Kto zostaje na ścieżce, i tak zobaczy wszystko, co warto.
Dawny kamieniołom ochry w Bédoin
Według jednego z lokalnych przewodników miejsce było dawniej kamieniołomem piasku ochrowego, a ochrę wydobywano na potrzeby przemysłu farb, wosków i kosmetyków do lat 50. XX wieku. Ślady tej pracy to wydrążone jamy i pozostałości urządzeń. Strona departamentu tej informacji nie podaje, więc to przekaz jednego źródła. W przeciwieństwie do Roussillon nie ma tu ani muzeum, ani biletów, tylko sama ziemia.
Przyroda wokół Dam w kapeluszach
Ochra to tylko część opowieści. Departament Vaucluse naliczył tu 190 gatunków roślin, 67 gatunków ptaków i 79 gatunków stawonogów. Za gatunek dziedzictwa uznaje szczotlichę siwą (corynéphore blanchâtre), trawę, która lubi piaszczyste podłoże. Teren dostał etykietę Espaces Naturels Sensibles jako jedna z najnowszych w tym departamencie, a ścieżki, słupki i liny mają chronić glebę i roślinność.
Damy w kapeluszach: trasa 2,7 km i zasady
Opis trasy pochodzi z przewodnika Provence-Guide. Pętla ma 2,7 kilometra, zajmuje około godziny, a suma podejść to tylko 70 metrów. Zaczyna się na parkingu w Ocres de Bédoin, między Carpentras a Mont Ventoux, od zachodu przez Route de la Montagne (współrzędne GPS: 44,126549, 5,206751). Trasa ma trzy etapy: z parkingu przez mniej znane zachodnie zbocza, potem do słynnych kolumn na wschodzie. Prowadzi drogami rolnymi, łatwymi ścieżkami i odcinkami bez oznakowania. Znaki są na około 30 procentach trasy, więc łatwo zgubić kierunek, zwłaszcza w części zachodniej. Dobre obuwie i woda to minimum.
Teren według przewodników jest prywatny, ale wstęp jest bezpłatny. Ścieżki są piaszczyste i miejscami sypkie, więc wózek dziecięcy się tu nie sprawdzi, a dzieci, które chodzą same, będą zachwycone.
Damy w kapeluszach: trzy etapy pętli
Najlepiej wyruszyć rano. Wtedy kolory ochry są najintensywniejsze, a światło padające pod kątem rysuje cienie na ścianach kolumn. Z parkingu ścieżka prowadzi najpierw przez zachodnie zbocza, a dopiero potem dochodzi do grupy kolumn na wschodzie, więc to, co najbardziej fotogeniczne, zostaje na koniec. Warto obejść kolumny z kilku stron, bo ich kształt zmienia się razem ze światłem, ale zawsze z wyznaczonych ścieżek.
Jak zwiedzać Damy w kapeluszach
Damy w kapeluszach są dostępne przez cały rok, o każdej porze, a wstęp jest wolny: nie ma tu kasy ani bramek i nie trzeba niczego rezerwować. Teren jest jednak prywatny, dlatego należy trzymać się wyznaczonych ścieżek i nie wspinać się na kolumny. Spacer zaczyna się na parkingu u początku pętli, na wschód od Bédoin.
Najlepsze światło dają poranek i przedpołudnie, kiedy kolor ochry jest najintensywniejszy, a cienie pokazują fałdy ścian. Na obejście pętli wystarczy około godziny, ale warto doliczyć czas na zdjęcia i spokojne oglądanie kolumn z różnych stron. Ponieważ szlak jest oznakowany tylko częściowo, dobrze mieć przy sobie mapę albo zapisany ślad trasy w telefonie.
Ścieżki są piaszczyste i sypkie, więc przydadzą się buty turystyczne i woda, a wózek dziecięcy się tu nie sprawdzi. Wizytę łatwo połączyć z wyjazdem na Mont Ventoux, który wznosi się tuż nad Bédoin.
Dojazd, parking i pozostałe szczegóły znajdują się w informacjach praktycznych.
Damy w kapeluszach – najczęstsze pytania
Czy wstęp do Dam w kapeluszach jest płatny?
Nie. Przewodniki podają, że dostęp jest bezpłatny, choć teren jest prywatny.
Ile trwa spacer do Dam w kapeluszach?
Pętla 2,7 km zajmuje około godziny, z podejściami łącznie 70 metrów.
Czy można wspinać się na Damy w kapeluszach?
Nie. Wspinanie przyspiesza erozję i, jak ostrzegają przewodniki, może doprowadzić do zamknięcia miejsca.
Czy trasa do Dam w kapeluszach jest dobrze oznakowana?
Nie do końca: znaki są tylko na około 30 procentach pętli, szczególnie w części zachodniej orientacja bywa trudna.
W 1794 roku Bédoin spłonęło, podpalone przez rewolucyjnych żołnierzy, a wieś musiała odbudować się z popiołów. Ochrowe piaski na wschód od niej mają za sobą znacznie dłuższą historię: sto milionów lat temu były dnem morza, potem zamieniły się w ochrę, a dziś stoją jako kolumny z kamiennymi czapkami, które wciąż je chronią.