Opactwo Saint-Roman – klasztor wykuty w skale nad Rodanem
W 1363 roku papież Urban V, który rezydował w Awinionie, podpisał decyzję o założeniu szkoły w niewielkim klasztorze na wapiennym wzgórzu nad Rodanem, kilka kilometrów od Beaucaire. Sam był benedyktynem, wcześniej opatem Saint-Victor w Marsylii, i zakładał szkoły w wielu miejscach. W studium w Saint-Roman, jak podają kroniki, bezpłatną naukę mogli dostać wszyscy młodzi ludzie, także najubożsi.
Szkoła mieściła się w miejscu niezwykłym nawet jak na średniowiecze. Klasztor Saint-Roman nie był zbudowany, tylko wykuty. Kaplica, cele mnichów, cysterny i piwnice zostały wycięte w litej skale, a na szczycie wzgórza mnisi wykuli też swoje groby.
Kiedy wchodzę dziś do kaplicy Saint-Roman, czuję chłód kamienia, który nie zmienia się od tysiąca lat. To jeden z niewielu skalnych klasztorów w Europie Zachodniej, które przetrwały w tak dobrym stanie.
Pustelnicy na wzgórzu
Wzgórze Saint-Roman jest pełne naturalnych grot. Ludzie korzystali z nich od prehistorii. Tradycja mówi, że już w V wieku zamieszkali tu pierwsi pustelnicy, ale nie ma na to dowodów. Pewne jest, że klasztor istniał przed X wiekiem. Pierwsza wzmianka o nim pochodzi z testamentu arcybiskupa Arles Manassèsa z około 963 roku.
W 1008 roku Saint-Roman pojawia się w dokumentach benedyktyńskiego opactwa Psalmody w Camargue. W 1102 roku arcybiskup Arles Gibelin de Sabran oddał je ostatecznie pod władzę Psalmody. Mnisi z Saint-Roman żyli więc według reguły świętego Benedykta, w jednym z wielu małych klasztorów rozsianych po dolinie Rodanu.
Nie wiadomo na pewno, któremu świętemu Romanowi poświęcono klasztor. Mógł to być Roman z Condat, opat z gór Jury, albo rzymski męczennik o tym imieniu.

Twierdza, szkoła i zamek
W XIV wieku klasztor ufortyfikowano. Wzgórze nad Rodanem leżało na granicy między Prowansją a królestwem Francji, a czasy były niespokojne. W tym samym stuleciu papież Urban V założył tu swoje studium.
W 1537 roku opactwo Psalmody zostało sekularyzowane, a mnisi opuścili także Saint-Roman. Klasztor sprzedano prywatnemu właścicielowi. Nowi właściciele umocnili wzgórze i zbudowali na szczycie mały zamek, wykorzystując skalne pomieszczenia mnichów. W pierwszej połowie XIX wieku zamek i mury rozebrano, a około 1850 roku z twierdzy nie zostało już prawie nic. Pozostała skała z wykutymi wnętrzami, zarastająca garrigue.
Odkrycie na nowo
Przez ponad sto lat niewiele osób interesowało się wzgórzem. W 1966 roku Towarzystwo Historii i Archeologii Beaucaire pod kierunkiem Jeana Roche’a rozpoczęło tu wykopaliska. Archeolodzy oczyścili kaplicę, cele i nekropolię na szczycie.
W 1988 roku gmina Beaucaire przejęła Saint-Roman w drodze wymiany gruntów. Wkrótce potem opactwo objęto ochroną jako zabytek historyczny, a w 1991 roku udostępniono je zwiedzającym. Dziś to jedna z najciekawszych atrakcji okolic Tarascon i Beaucaire.
Co zobaczyć w opactwie Saint-Roman
Zwiedzanie jest samodzielne. Z parkingu prowadzi ścieżka przez śródziemnomorskie zarośla, a podejście zajmuje 10–15 minut. Do klasztoru wchodzi się po schodach od strony skały.
Kaplica wykuta w skale
Najważniejszym miejscem jest kaplica o długości około 23,5 metra, z romańskim sklepieniem nad chórem. Cała jest wycięta w skale. Znajduje się w niej grób-relikwiarz. Tradycja mówi, że spoczywały w nim relikwie świętego Romana i świętego Trofima, pierwszego biskupa Arles. W półmroku kaplicy dobrze widać, ile pracy włożono w wykucie tej przestrzeni.
Cele mnichów
Obok kaplicy są cele mnichów, wykute w skale i różnej wielkości. Najmniejsze mają około dwóch na trzy metry. W niektórych zachowały się silosy na zboże. Trudno sobie wyobrazić życie w tych kamiennych pomieszczeniach, szczególnie zimą, kiedy wieje mistral.
Nekropolia na szczycie
Na płaskim szczycie wzgórza jest nekropolia. Archeolodzy odnaleźli tu ponad 150 grobów wykutych w skale, wiele z nich w kształcie ludzkiego ciała. Są starsze niż XIV-wieczne umocnienia. Ze szczytu widać szeroką dolinę Rodanu i Alpilles po drugiej stronie rzeki. Tu też leży cysterna o pojemności około 140 metrów sześciennych, która zbierała deszczówkę.

Tłocznia wina i Wielka Sala
W skale zachowały się ślady tłoczni wina. W ścianie widać zagłębienie, w którym tkwiła śruba prasy. Mnisi z Saint-Roman robili więc własne wino. Ostatni punkt trasy to Wielka Sala, wykuta komnata o długości 16 metrów i wysokości 11 metrów. Kiedyś podłogi dzieliły ją na trzy poziomy.
Beaucaire i okolice
Bilet do opactwa daje bezpłatne wejście do Mas des Tourelles, rzymskiej winnicy na południe od Beaucaire, i zniżkę w Muzeum Archeologicznym w Beaucaire. W samym mieście warto zobaczyć zamek Beaucaire, a po drugiej stronie Rodanu zamek Tarascon. Opactwo widać też z zamku w Boulbon.
Jak zwiedzać opactwo Saint-Roman
Opactwo leży przy drodze z Beaucaire do Vallabrègues, kilka kilometrów na północ od miasta; z Awinionu jedzie się około pół godziny. Przy wejściu na ścieżkę jest bezpłatny parking, strzeżony w godzinach otwarcia, a stamtąd do klasztoru idzie się kilkanaście minut pod górę, przez śródziemnomorskie zarośla.
Opactwo jest czynne przez cały rok z wyjątkiem poniedziałków, ale godziny zmieniają się wraz z porami roku. Latem zwiedza się je od rana, wiosną i jesienią w dni powszednie tylko po południu, a w weekendy także przed południem. Zimą godziny są krótsze, a w najchłodniejszych miesiącach opactwo otwiera się głównie w weekendy i w czasie ferii świątecznych. W święta oraz przy alertach pogodowych może być zamknięte.
Wstęp jest płatny, ale dzieci i młodzież wchodzą bezpłatnie, a studenci, nauczyciele i osoby bezrobotne mają bilet ulgowy. Bezpłatny wstęp przysługuje też mieszkańcom Beaucaire i kilku sąsiednich gmin. Bilet daje ponadto wejście do Mas des Tourelles i zniżkę w muzeum w Beaucaire – szczegóły opisuje artykuł o biletach łączonych w Prowansji. Rezerwacja nie jest potrzebna.
Zwiedzanie jest samodzielne, a drukowany przewodnik po francusku lub angielsku jest wliczony w cenę biletu. Na całą wizytę razem z podejściem warto przeznaczyć około półtorej godziny. Na miejscu nie ma toalet. Trasa prowadzi po schodach i nierównej skale, więc nie jest dostępna dla osób z ograniczoną mobilnością ani dla wózków dziecięcych. Psy mogą wejść na smyczy.
Aktualne ceny, godziny otwarcia, dojazd i pozostałe szczegóły znajdują się w informacjach praktycznych.
Opactwo Saint-Roman – najczęstsze pytania
Czy wstęp do opactwa Saint-Roman jest płatny?
Tak, ale dzieci i młodzież wchodzą bezpłatnie, a studenci, nauczyciele i osoby bezrobotne mają bilet ulgowy. Bilet daje też wstęp do Mas des Tourelles. Aktualne ceny są w informacjach praktycznych.
Czy opactwo Saint-Roman jest otwarte zimą?
Tak, ale krócej. Późną jesienią zwiedza się je tylko po południu, a w środku zimy głównie w weekendy i w czasie ferii świątecznych. W poniedziałki jest zamknięte przez cały rok.
Ile trwa zwiedzanie?
Podejście z parkingu zajmuje 10–15 minut, a całe zwiedzanie około półtorej godziny.
Dlaczego opactwo jest wykute w skale?
Klasztor powstał w miejscu dawnych grot, w których żyli pustelnicy. Mnisi powiększali je i kuli nowe pomieszczenia, więc cały klasztor, z kaplicą i grobami, jest częścią wzgórza.
W 1363 roku papież Urban V założył w skalnym klasztorze nad Rodanem szkołę, do której mogli przyjść nawet najubożsi chłopcy. Mnisi odeszli dwa wieki później, zamek na szczycie rozebrano, a wzgórze zarosło. Dziś znów wchodzą tu ludzie z Beaucaire i z daleka, żeby zobaczyć, jak mnisi przez wieki kuli w skale swój klasztor.