Pont du Gard legenda o diable

Pont du Gard legenda

Pont du Gard — legenda o diable i tajemnica budowy

O samym Pont du Gard — jego wymiarach, historii i informacjach praktycznych — pisaliśmy już osobno. Tu skupiamy się na dwóch rzeczach, które zwykle giną w suchych faktach: legendzie, którą przez wieki tłumaczono sobie istnienie mostu, oraz na tym, jak fizycznie udało się go zbudować.

Cud, który wymagał wyjaśnienia

Średniowieczni mieszkańcy okolicy Nîmes i Uzès nie znali już słowa „Rzymianie”. Wiedzieli tylko, że stoi tu budowla, której zwyczajny człowiek nie mógł postawić.

Do XIX wieku krążyła w regionie legenda o pakcie z diabłem. W jednej z wersji rzymski budowniczy miał kłopoty ze skończeniem mostu na czas — termin upływał, robotnicy strajkowali.

W desperacji zawarł umowę z diabłem: szatan postawi most w jedną noc, w zamian za duszę pierwszej istoty, która przez niego przejdzie.

Podstęp z zającem

Diabeł dotrzymał słowa. Następnego ranka stał gotowy most. Budowniczy, cwaniak, przyniósł na drugi brzeg klatkę ze zwierzęciem — w różnych wersjach zającem, kotem albo lisem — i wypuścił je jako pierwsze.

Diabeł, oszukany, dostał duszę zwierzęcia zamiast człowieka. W szale złości miał uderzyć w most ogonem tak mocno, że odskoczył jeden z kamieni środkowego łuku — reszta jednak wytrzymała.

Do dziś można usłyszeć, że pęknięty kamień w moście nosi ślad diabelskiego ogona. Geolodzy wskazują oczywiście na zwykłą erozję, ale legenda jest ciekawsza niż wyjaśnienie naukowe.

Ten sam motyw w całej Europie

Identyczne legendy „diabelskich mostów” istnieją w wielu miejscach kontynentu — Pont du Diable w Saint-Cloud, Devil’s Bridge w Walii, Teufelsbrücke w szwajcarskim Andermatt.

To wyraźny, powtarzalny motyw ludowy: gdy budowla jest zbyt doskonała, by mogli ją stworzyć zwykli ludzie, opowieść dorabia diabła jako wykonawcę — a sprytnego człowieka jako tego, kto go przechytrzył. Legenda Pont du Gard jest jedną z najstarszych i najlepiej udokumentowanych wersji tego motywu we Francji, przekazywaną ustnie przez pokolenia mieszkańców doliny Gardonu na długo przed tym, zanim ktokolwiek spisał ją w formie, którą znamy dziś.

Jak naprawdę to zbudowano

Prawda, choć pozbawiona diabła, jest niewiele mniej imponująca. Główne łuki mostu postawiono bez zaprawy — kamienie są tak precyzyjnie obrobione, że trzymają się siłą własnego ciężaru i geometrii.

Pont du Gard legenda bloki skalne

Niektóre bloki ważą do sześciu ton. Podnoszono je dźwigami napędzanymi przez ludzi chodzących wewnątrz gigantycznych, drewnianych kół — po łacinie magna rota. Wewnątrz takiego koła szło jednocześnie czterech do sześciu robotników, obracając bęben, na który nawijała się lina.

Kamień pochodził z lokalnego kamieniołomu, oddalonego o zaledwie 600 metrów. Spławiano go częściowo rzeką i wciągano na rusztowania budowy.

Ludzie i lata

Według dostępnych szacunków przy budowie pracowało kilkuset robotników, a same prace zajęły od trzech do pięciu lat, w zależności od źródła.

Kanał wewnętrzny, którym płynęła woda, wykładano nieprzepuszczalnym tynkiem zawierającym tłuczoną cegłę i wapno — rzymskim cementem zwanym opus signinum. Ślady tego tynku są widoczne wewnątrz kanału do dziś.

System jako całość dostarczał do Nîmes od 30 do 40 tysięcy metrów sześciennych wody dziennie — czyli około 40 milionów litrów, tyle, że jeszcze dziś wystarczyłoby to dla sporego miasta.

Precyzja bez teodolitu

Cały pięćdziesięciokilometrowy akwedukt, od źródła koło Uzès do Nîmes, miał średni spadek zaledwie około 25 centymetrów na kilometr — różnicę wysokości mierzoną w metrach na dystansie liczonym w dziesiątkach kilometrów.

Rzymscy mierniczy osiągnęli to bez nowoczesnych narzędzi geodezyjnych, posługując się instrumentami takimi jak chorobates — sześciometrowa, drewniana listwa z pionami na obu końcach, opisana przez architekta Witruwiusza. Gdy wiatr przeszkadzał w odczycie pionów, mierniczy mógł zamiast tego wlać wodę do wyżłobionego w listwie rowka i sprawdzić poziom po prostu patrząc na taflę.

Sama precyzja tego pomiaru, utrzymana na dystansie kilkudziesięciu kilometrów przez pofałdowany, pełen wzgórz teren, wciąż budzi podziw współczesnych inżynierów — zwłaszcza że błąd rzędu kilku centymetrów na takim dystansie mógł oznaczać, że woda w ogóle nie popłynie tam, gdzie powinna.