Akwedukt Roquefavour

Akwedukt Roquefavour

W 1834 roku Marsylia dostawała litr wody na mieszkańca, a burmistrz Consolat obiecał sprowadzić wodę z Durance za wszelką cenę. Tak powstał akwedukt Roquefavour – prawie dwa razy wyższy od Pont du Gard i do dziś niosący wodę do Marsylii.

Akwedukt Roquefavour – obietnica złożona Marsylii „za wszelką cenę”

Latem 1834 roku w Marsylii skończyła się woda. Po dwóch suchych latach wysychały źródła i studnie. Miasto wydzielało mieszkańcom po jednym litrze wody na osobę dziennie. Na ulicach rozprzestrzeniała się cholera. Tylko w 1834 roku zabiła w Marsylii 865 osób, a w następnym ponad dwa i pół tysiąca.

Burmistrz Maximin-Dominique Consolat złożył wtedy obietnicę, którą marsylczycy pamiętają do dziś: „Cokolwiek się stanie i ile by to nie kosztowało” sprowadzi do miasta wodę. Wodę z Durance, rzeki płynącej osiemdziesiąt kilometrów na północ, za górami i płaskowyżami, które trzeba było przebić albo przeskoczyć.

Najtrudniejszym miejscem na tej trasie była dolina rzeki Arc pod wioską Ventabren. Tam powstał akwedukt Roquefavour – najwyższy kamienny akwedukt świata. Kiedy stoję pod jego łukami, trudno uwierzyć, że zbudowano go w siedem lat i że wciąż, po prawie dwóch stuleciach, płynie nim woda do Marsylii.

Kanał z Durance do Marsylii

Budowę kanału powierzono Jeanowi François Mayorowi de Montricher, młodemu inżynierowi urodzonemu w szwajcarskim kantonie Vaud, absolwentowi paryskiej Politechniki. Kanał miał mieć około 80 kilometrów długości, z czego 17 kilometrów pod ziemią, w tunelach. Po drodze trzeba było przekroczyć wiele dolin. Montricher zaprojektował na nich kilkanaście mostów akweduktowych, a największym z nich miał być Roquefavour.

Na wzór wybrał najsłynniejszy akwedukt Prowansji – rzymski Pont du Gard. Roquefavour też ma trzy poziomy łuków z kamienia, ale jest prawie dwa razy wyższy. Rzymski akwedukt ma 48 metrów wysokości, a ten z XIX wieku – 82,65 metra.

Zrealizowany akwedukt kosztował prawie 3,8 miliona franków w złocie – wielokrotnie więcej, niż zakładały pierwsze szacunki.

Siedem lat, pięć tysięcy robotników

Prace ruszyły w 1841 roku. Przy budowie pracowało około 5000 robotników, w tym 300 kamieniarzy. Kamień wydobywano w kamieniołomach koło wioski Velaux. Niektóre bloki ważyły po 15 ton. Żeby przewieźć je na plac budowy, położono specjalną, dziewięciokilometrową linię kolejową. Montricherowi pomagał inny szwajcarski inżynier, William Fraisse.

30 czerwca 1847 roku woda z Durance po raz pierwszy przepłynęła przez akwedukt. Budowę ukończono w sierpniu tego samego roku, według marsylskich wodociągów bez ofiar śmiertelnych, co w tamtych czasach było rzadkością. Do samej Marsylii woda dotarła 8 lipca 1849 roku, do zbiornika na wzgórzu Longchamp. W latach sześćdziesiątych XIX wieku stanął tam Pałac Longchamp z wielką fontanną, pomnik wody, która uratowała miasto.

Poeta i inżynier

Budowę odwiedził Alphonse de Lamartine, jeden z największych francuskich poetów romantyzmu. Był zachwycony. Powiedział, że most Roquefavour to jeden z cudów świata, a oprawa jest godna obrazu. Do pełnego efektu brakowało mu tylko księżyca i nacieków zwisających z łuków.

Montricher odpowiedział sucho, że księżyc może tego wieczoru pojawi się na życzenie. Ale nacieków sobie nie życzy, bo oznaczałyby, że jego kanał przecieka. Woli swój akwedukt takim, jaki jest. Tę wymianę zdań przytaczają dziś marsylskie wodociągi.

Montricher nie cieszył się długo sławą. Później kierował osuszaniem jeziora Fucino we Włoszech i zmarł w Neapolu w 1858 roku na dur brzuszny, w wieku 48 lat. Marsylia wyprawiła mu uroczysty pogrzeb.

Co zobaczyć przy akwedukcie Roquefavour

Akwedukt Roquefavour stoi nad rzeką Arc w lesistej dolinie między Ventabren a Aix-en-Provence. Nie ma tu kasy ani centrum dla zwiedzających. Ogląda się go z punktów widokowych i ze ścieżek w dolinie.

Trzy poziomy łuków

Najlepiej zacząć od dołu, przy rzece. Stąd widać skalę budowli. Dolny poziom ma 12 łuków o rozpiętości 15 metrów, środkowy 15 łuków o rozpiętości 16 metrów, a górny aż 53 niewielkie łuki, po których biegnie kanał. Całość ma prawie 400 metrów długości. Warto przejść pod łukami i przyjrzeć się blokom kamienia, dopasowanym z wielką precyzją.

Akwedukt Roquefavour

Widok z góry

Z drugiej strony doliny, ze ścieżek na zboczach od strony Ventabren, widać całą budowlę naraz, trzy poziomy łuków na tle lasu. To najlepsze miejsce na zdjęcia, zwłaszcza rano lub po południu, gdy słońce oświetla fasadę. Akwedukt widać też z okna pociągu – szybkie pociągi TGV mijają go tuż przed stacją Aix-en-Provence TGV.

Wciąż działający akwedukt

Roquefavour to nie zabytek bez funkcji. Kanał Marsylski wciąż dostarcza około dwóch trzecich wody pitnej Marsylii, a woda codziennie przepływa górnym poziomem akweduktu. To ostatni w Europie działający akwedukt z ciosanego kamienia na taką skalę. W 2005 roku wpisano go na listę zabytków. W latach 2020–2024 przeszedł gruntowną renowację za 16,8 miliona euro.

Roquefavour, Pont du Gard i Barbegal

Roquefavour dobrze pokazuje, jak długo Prowansja walczyła o wodę. Rzymianie budowali akwedukty dla Nîmes i Arles – porównanie z Pont du Gard jest oczywiste, ale warto też zajrzeć do rzymskich młynów Barbegal, gdzie akwedukt napędzał szesnaście kół. Osiemnaście stuleci później inżynierowie znów musieli sprowadzić wodę z gór do wielkiego miasta. Tym razem dla Marsylii.

Jak zwiedzać akwedukt Roquefavour

Akwedukt Roquefavour leży w gminie Ventabren, około 15 kilometrów na zachód od centrum Aix-en-Provence, nad doliną rzeki Arc. Można go oglądać bezpłatnie przez cały rok i o każdej porze, bo stoi w otwartym terenie. Samochód zostawia się przy lokalnych drogach i na początku szlaków w dolinie, szanując oznakowanie i dojazdy do posesji. Do punktów widokowych prowadzą krótkie ścieżki.

Wejście na koronę akweduktu jest zabronione – górny poziom zarezerwowany jest dla kanału. Budowlę ogląda się z dołu i ze zboczy doliny. Trzeba trzymać się wyznaczonych ścieżek i nie podchodzić do krawędzi filarów. Pod łukami po deszczu bywa ślisko. Psy muszą być na smyczy.

Na miejscu nie ma toalet ani sklepów, więc warto mieć wodę. Na obejrzenie akweduktu z kilku stron wystarczy godzina lub dwie. Z Ventabren prowadzą też dłuższe szlaki piesze po płaskowyżu z widokiem na dolinę. Opis budowli i jej historii podaje także francuska Wikipedia.

Dojazd, parking i pozostałe szczegóły znajdują się w informacjach praktycznych.

Akwedukt Roquefavour – najczęstsze pytania

Czy wstęp do akweduktu Roquefavour jest płatny?

Nie. Akwedukt stoi w otwartym terenie i można go oglądać bezpłatnie przez cały rok.

Czy można przejść górą akweduktu Roquefavour?

Nie. Korona akweduktu jest zarezerwowana dla kanału, który wciąż dostarcza wodę do Marsylii. Budowlę ogląda się z dołu i ze zboczy doliny.

Czy Roquefavour jest wyższy od Pont du Gard?

Tak, prawie dwukrotnie. Roquefavour ma 82,65 metra wysokości, a Pont du Gard 48 metrów. To najwyższy kamienny akwedukt świata.

Kiedy zbudowano akwedukt Roquefavour?

W latach 1841–1847. Woda po raz pierwszy przepłynęła nim 30 czerwca 1847 roku, a do Marsylii dotarła w lipcu 1849 roku.

W 1834 roku Marsylia dostawała litr wody na mieszkańca, a burmistrz Consolat obiecał, że sprowadzi wodę z Durance za wszelką cenę. Kosztowało to wielokrotnie więcej, niż planowano, i lata pracy pięciu tysięcy ludzi. Ale obietnica wciąż jest dotrzymywana – każdego dnia, gdy przez górne łuki akweduktu Roquefavour płynie do Marsylii woda z gór.

Informacje praktyczne
Aqueduc de Roquefavour
13122 Ventabren, dolina rzeki Arc, ok. 15 km na zachód od Aix-en-Provence
Godziny otwarcia
Otwarte:
cały rok, o każdej porze
Godziny:
Wstęp i ceny
Bilet normalny:
wstęp wolny, cały rok
Parking:
na poboczu przy drogach i na początku szlaków, bez opłat
Rezerwacja:
niepotrzebna
Zwiedzanie
Zwiedzanie samodzielne:
tak – teren otwarty
Trasy:
dłuższe szlaki z Ventabren
Czas zwiedzania:
1–2 godziny
Dojazd
Samochodem:
Ventabren, ok. 15 km na zachód od Aix-en-Provence; parking przy drogach i na początku szlaków
Komunikacja publiczna:
Nie ma regularnego transportu publicznego pod najlepsze punkty widokowe na akwedukt. Najpraktyczniejszy jest samochód; alternatywą jest dojazd koleją lub autobusem do okolic Ventabren/Aix-en-Provence i dalszy odcinek taxi lub pieszo zależnie od wybranej trasy.
Parkingi:
na poboczu przy drogach i na początku szlaków, bez opłat
Na miejscu
Wózki, dzieci i dostępność:
Akwedukt ogląda się z zewnątrz z dróg i ścieżek terenowych. Nie ma jednolitej, oficjalnie oznaczonej trasy bezbarierowej; część punktów widokowych wymaga przejścia po nierównym podłożu.
Psy:
na smyczy
Toalety:
brak toalet i sklepów
Ograniczenia:
wejście na koronę akweduktu zabronione; nie podchodzić do krawędzi filarów; szanować prywatne posesje; pod łukami po deszczu ślisko
Wskazówki:
woda; akwedukt widać też z pociągu TGV tuż przed stacją Aix-en-Provence TGV