Lauris zamek

Lauris

Lauris wyróżnia się czymś, czego nie ma żadna z sąsiednich wiosek: ogrodem roślin barwierskich urządzonym na tarasach dawnego zamku. Panorama Durance i tradycja naturalnych pigmentów tworzą tu rzadkie połączenie krajobrazu, rzemiosła i botaniki.

Lauris, malownicza miejscowość położona w sercu Luberonu, zachwyca odwiedzających swoim autentycznym charakterem i bogatą historią. Wzniesiona na skalnym występie u stóp Petit Luberon, wioska otwiera się szerokim widokiem na dolinę Durance. Ma też niezwykłe dziedzictwo kulturowe, które przyciąga podróżników spragnionych autentycznego prowansalskiego doświadczenia. Wśród wiosek i miast Prowansji Lauris wyróżnia się tym, że na tarasach jego zamku rośnie ogród roślin barwierskich, uchodzący za jedyny taki ogród w Europie.

Historia Lauris – od dawnych osad do zamkowych ogrodów

Historia Lauris jest związana z położeniem między doliną Durance a zboczami Luberonu. Okolice były zamieszkane już w prehistorii. Szczególnym świadectwem są stele antropomorficzne nazywane stelami Lauris-Puyvert: kamienne przedstawienia postaci ludzkich odkryte w rejonie granicy obu gmin. Zabytki tej grupy trafiły do różnych zbiorów: między innymi do Awinionu i do zamku w Lourmarin.

Średniowieczne Lauris rozwijało się przy zamku i obwarowaniach. Skalny występ zapewniał widok na pola oraz drogi w dolinie, a zwarta zabudowa pozwalała wykorzystać niewielką powierzchnię na wysoko położonym terenie. Dzisiejszy spacer prowadzi przez uliczki, w których późniejsze domy i przebudowane fasady sąsiadują ze śladami starszej architektury. Zamiast jednolitej średniowiecznej osady widać miejscowość zmieniającą się przez kolejne stulecia.

Lauris warto oglądać także w szerszym kontekście historii południowego Luberonu. W XVI wieku okoliczne wioski były miejscem konfliktów religijnych, w tym represji wobec waldensów w Prowansji. To ważne tło dziejów regionu, choć nie każda miejscowość podzieliła los wsi spalonych w 1545 roku. Osobnym wątkiem lokalnej historii są rzeka i sposoby ochrony pól przed jej wezbraniami.

Po 1733 roku na miejscu średniowiecznej twierdzy zaczęto wznosić nowy zamek, który w kolejnych stuleciach był przebudowywany i restaurowany, między innymi przez architekta Pierre’a Broise. Z dawnej warowni do dziś zachowały się sklepione piwnice i fragmenty murów w niższych kondygnacjach. W 2003 roku ochroną objęto ogrody Jardin Neuf i Grand Jardin, wraz z określonymi w decyzji budowlami i urządzeniami wodnymi. Zespół należy do gminy, a zakres ochrony opisuje inwentarz zabytków Lauris.

Dobroczyńca z popiersia

Z Lauris wiąże się historia, która pokazuje, jak bardzo życie wioski zależało od Durance. Rzeka przez wieki zagrażała polom podczas powodzi. Joseph Garnier (1796–1865), lekarz i dawny mer Neuilly, był synem pochodzącego z Lauris muzyka Josepha-Francois Garniera. W testamencie przeznaczył dla gminy 100 tysięcy franków na prace przy wałach chroniących dolinę. Pamięć o jego darze utrwalono w pomniku z 1890 roku.

Popiersie jest dobrym pretekstem, by spojrzeć na dolinę inaczej niż tylko jak na rozległy pejzaż. Widoczne z góry sady i pola wymagały ochrony, a zagospodarowanie rzeki miało wpływ na codzienne życie mieszkańców. Dar Garniera nie był więc jedynie gestem prestiżowym: dotyczył bezpieczeństwa i utrzymania miejscowej społeczności.

Współczesne Lauris – miejsce sztuki i kultury

Dzisiaj Lauris, z blisko czterema tysiącami mieszkańców, zachowało swój prowansalski charakter, jednocześnie rozwijając się jako ośrodek sztuki i kultury. Wioska przyciąga artystów i rzemieślników, którzy znajdują tu inspirację w harmonijnym połączeniu natury i dziedzictwa. W poniedziałkowe poranki na placu Joseph Garnier odbywa się targ, a w czwartkowe wieczory targ rolniczy przy avenue de la Gare, obok Cafe Villageois.

Szczególną rolę odgrywa w wiosce tradycja barwierska. Dolina Durance słynęła niegdyś z uprawy marzanny barwierskiej (garance), z której otrzymywano czerwony barwnik. Na tarasach zamkowych powstał ogród roślin barwierskich, którym opiekuje się stowarzyszenie Les Amis du Jardin. Obecna Couleur Garance jest spółdzielnią prowadzącą działalność szkoleniową, badawczą i zawodową w dziedzinie barwienia naturalnego. To dwa odrębne podmioty, choć oba są związane z miejscową tradycją koloru.

Spacer po Lauris

Spacer po Lauris zaczyna się na placu przed merostwem, prowadzi do kościoła z kutą kampanilą, przez uliczki starej wsi i obok dawnej pralni, a kończy się na tarasach zamku, skąd rozciąga się widok na całą dolinę Durance. Trasa jest krótka, ale miejscami stroma, a jej nagrodą są tarasy i ogród barwierski.

Place Joseph Garnier

Spacer zaczyna się na placu przed merostwem, nazwanym imieniem dobroczyńcy wioski. Na środku stoi popiersie Josepha Garniera z 1890 roku, a w poniedziałkowe poranki plac zamienia się w targ, na którym można kupić owoce, warzywa i lokalne produkty.

Kościół Notre-Dame-de-la-Purification

Kilka kroków dalej stoi kościół parafialny Notre-Dame-de-la-Purification. Według inwentarza Ministerstwa Kultury obecną świątynię wzniesiono w latach 1702–1708 na miejscu wcześniejszej, zbyt małej budowli. Jej charakterystyczną ozdobą jest żelazna kampanila, dodana w 1857 roku według projektu architekta Solliera. Kampanila to ażurowa konstrukcja mieszcząca dzwon; jej lekki rysunek wyróżnia wieżę na tle dachów Lauris.

Kościół ma trzy nawy, więc po wejściu do wnętrza warto zwrócić uwagę na jego szerokość i układ przestrzeni. Z zewnątrz najlepiej oglądać go także z dalszej perspektywy uliczki, kiedy kampanila odcina się od nieba. To detal szczególnie wdzięczny do fotografowania: w zbliżeniu widać kunszt metalowej konstrukcji, w szerszym kadrze jej znaczenie dla sylwetki wioski.

Stara wieś – wieża Philippe i dawne domy

Sercem Lauris jest historyczne centrum z wąskimi, brukowanymi uliczkami, domami z kamienia o kolorowych okiennicach i niewielkimi placami. W starej wsi zachowała się średniowieczna wieża Philippe z oknami dzielonymi kolumienką oraz domy o ozdobnych fasadach: Maison du Colonel i Maison claustrale. Wszystkie ogląda się z zewnątrz, ale to właśnie one najlepiej pokazują, jak wyglądało Lauris, zanim nad wsią stanął osiemnastowieczny zamek.

Kaplica Saint-Roch

Kaplica Saint-Roch znajduje się poza zwartym centrum i wymaga osobnego wyjścia. Inwentarz dziedzictwa opisuje ją jako kaplicę wotywną wzniesioną po epidemii cholery z 1835 roku i odnowioną w 1892 roku. Jej historia wiąże się z XIX-wieczną epidemią i kultem świętego Rocha, opiekuna chorych.

Wotywny charakter oznacza, że budowlę powiązano z religijnym podziękowaniem lub przyrzeczeniem. Takie niewielkie kaplice pomagają odczytać historię dawnych zagrożeń zdrowotnych, które pozostawiły ślady również poza najbardziej reprezentacyjnymi placami. Przy ograniczonym czasie główny spacer warto zakończyć przy zamku, a kaplicę potraktować jako dodatkowy punkt.

Pralnia publiczna

Na trasie warto zatrzymać się przy XIX-wiecznej pralni gminnej, wpisanej w 1989 roku do rejestru zabytków. Takie kamienne pralnie z basenami były przez dziesięciolecia jednym z najważniejszych miejsc życia prowansalskich wiosek.

Zamek i tarasy widokowe

Dominantą Lauris jest XVIII-wieczny zamek wzniesiony na miejscu średniowiecznej twierdzy. Wnętrza nie są udostępniane zwiedzającym, ale prawdziwym skarbem są tarasy – siedem kamiennych poziomów schodzących ku dolinie, z basenami, fontannami i białym ogrodem Jardin Blanc, wyróżnionym etykietą „Jardin remarquable”. Z tarasów roztacza się jedna z najpiękniejszych panoram w okolicy: rozległa dolina Durance, pola, winnice i sady, Alpilles, a w oddali masyw Sainte-Victoire, tak często uwieczniany przez Paula Cezanne’a. Późne światło podkreśla relief kamiennych murów; fotografowanie należy jednak dopasować do dostępności poszczególnych tarasów.

Ogród roślin barwierskich

Na tarasach zamku rozciąga się ogród roślin barwierskich (Jardin conservatoire des plantes tinctoriales) – ogród z kolekcją roślin używanych tradycyjnie do barwienia tkanin, na czele z marzanną barwierską, uporządkowanych w tematycznych kwaterach. Ogród, wyróżniony etykietą „Jardin remarquable”, jest udostępniany sezonowo, według zasad podawanych przez opiekunów.

Jak zwiedzać Lauris

Lauris najlepiej zwiedzać pieszo – wąskie uliczki historycznego centrum nie są przeznaczone dla samochodów, a brukowane ulice i liczne wzniesienia wymagają wygodnych butów. Na spacer po starej wsi i tarasach warto przeznaczyć dwie–trzy godziny, zależnie od tempa i wizyty w ogrodzie barwierskim. Latem warto mieć ze sobą wodę.

Najlepszy czas na wizytę to wiosna, kiedy przyroda budzi się do życia, a upały nie są jeszcze dokuczliwe, oraz wczesna jesień, gdy krajobraz nabiera intensywnych barw. Tarasy są dostępne bez biletu. W poniedziałek rano odbywa się targ, a z Lauris prowadzą szlaki piesze i rowerowe do okolicznych miejscowości i w Petit Luberon. Lauris łatwo połączyć z Lourmarin oraz z Cucuron i Ansouis.

Targi, terminy otwarcia ogrodu i pozostałe szczegóły znajdują się w informacjach praktycznych.

Lauris – najczęstsze pytania

Czy Jardin Blanc i ogród barwierski w Lauris to to samo?

Nie. Jardin Blanc jest częścią ogrodów zamkowych, natomiast konserwatorium roślin barwierskich zajmuje odrębny fragment tarasów. Warto zaplanować oba, pamiętając, że wejście do ogrodu barwierskiego podlega osobnym zasadom.

Czy spacer po Lauris jest odpowiedni dla osób o ograniczonej sprawności?

Schody, pochyłości i układ tarasów utrudniają przejście całej trasy. Opiekunowie ogrodu również zwracają uwagę na trudności dla osób o ograniczonej mobilności. Przed wizytą dobrze uzgodnić dostęp do wybranej części ogrodów, zamiast zakładać, że każdy poziom ma wygodne dojście.

Czy Lauris jest miejscem dla osób zainteresowanych rękodziełem?

Tak. W dziedzińcu zamku działają pracownie twórców, a tradycja naturalnych barwników łączy botanikę z rzemiosłem. Sam ogród pozwala zobaczyć rośliny, natomiast szkolenia i warsztaty mają odrębny program oraz zasady udziału.

Gdzie sprawdzić dostępność ogrodu barwierskiego w Lauris?

Aktualne komunikaty, zasady wejścia i kontakt podaje stowarzyszenie Les Amis du Jardin. Na miejscu informacji o miejscowości udziela także punkt turystyczny w Maison Aubert, przy ogrodach zamku.

Informacje praktyczne
Co warto zobaczyć:
Miejsca podczas spaceru:
Place Joseph Garnier z popiersiem Garniera:
• Informacje dodatkowe:
– przed merostwem
– dostęp swobodny

Église Notre-Dame-de-la-Purification:
• Lokalizacja:
– centrum wsi

Wieża Philippe, Maison du Colonel i Maison claustrale:
• Informacje dodatkowe:
– stara wieś

Kaplica Saint-Roch:
• Informacje dodatkowe:
– stara wieś
– z zewnątrz

Pralnia publiczna:
• Informacje dodatkowe:
– we wsi
– dostęp swobodny
Pozostałe miejsca:
Las cedrowy Petit Luberon:
• Informacje dodatkowe:
– na szlaku pieszym z Lauris

Gorges du Régalon:
• Informacje dodatkowe:
– wąwóz w Petit Luberon
Informacja turystyczna
Bureau d’Information Touristique de Lourmarin (Destination Luberon) – najbliższe biuro
Place Henri Barthélémy, 84160 Lourmarin – najbliższe biuro Destination Luberon
Czynna:
• 1 kwietnia – 30 września: codziennie 9.00–12.30 i 14.30–18.00
• 1 października – 31 marca: wtorek–sobota 9.00–12.30 i 14.00–17.30 (oprócz 25.12, 1.01)
Dojazd
Samochodem:
Lauris leży na południowym skraju Luberonu, przy osi Cavaillon–Cadenet–Pertuis. Najwygodniej dojechać drogą D973, a następnie kierować się na centrum wioski. Samochód warto zostawić na oznakowanym parkingu poniżej starej części.
Komunikacja publiczna:
• autobusy regionalne Zou! linii 908 i 909, przystanek Centre
Pieszo i rowerem:
Stara część Lauris leży wyżej niż główna droga. Od parkingów dojście do centrum i tarasów zamkowych prowadzi pod górę; część trasy obejmuje schody.
Parkingi:
Parkowanie dostępne jest na oznakowanych miejscach w dolnej i centralnej części Lauris. Najwygodniej wybierać parkingi przy głównych drogach i dalej dojść do starego centrum pieszo.
Uwagi:
Do Jardin des Plantes Tinctoriales prowadzą schody, więc dostęp do ogrodu nie jest bezprogowy. Przy zwiedzaniu centrum warto pozostawić samochód poza najwęższymi ulicami starej wioski.
Targi
Stałe:
• poniedziałek 8.00–13.00: place Joseph Garnier – targ całoroczny
• czwartek: targ producentów przed Café Villageois, avenue de la Gare; 1 kwietnia – 31 października 18.00–20.00, 1 listopada – 31 grudnia 17.00–19.00
Na miejscu
Najlepsza pora:
Od maja do października, gdy otwarty jest ogród barwierski; poniedziałek rano – targ.
Wózki, dzieci i dostępność:
Do ogrodu barwierskiego prowadzą schody – niedostępny dla wózków.
Toalety:
Toalety przy ogrodzie barwierskim.

Miejscowości w pobliżu