Ansouis, jedna z „Najpiękniejszych Wiosek Francji”, dumnie wznosi się na wzgórzu w sercu Parku Regionalnego Luberon, otoczona winnicami, gajami oliwnymi i polami lawendy. Ta niewielka miejscowość, licząca około tysiąca mieszkańców, zachwyca autentyczną prowansalską atmosferą i bogatą historią sięgającą X wieku. Wśród wiosek i miast Prowansji Ansouis wyróżnia się tym, że jego zamek wciąż jest zamieszkany przez właścicieli, którzy sami oprowadzają gości – rzadkość w regionie pełnym zabytków przekształconych w muzea.
Historia Ansouis – od średniowiecznej twierdzy do wioski artystów
Ansouis pojawia się w średniowiecznych dokumentach w X wieku. Obecna budowla zamkowa jest rezultatem kolejnych etapów rozbudowy i nie powinna być utożsamiana w całości z pierwszą fortecą. Położenie na wzgórzu pozwalało obserwować dolinę i drogi prowadzące przez południowy Luberon.
Historia miejscowości przez stulecia splatała się z rodem Sabran. Jego panowanie nie było jednak nieprzerwane. Po średniowiecznych Sabranach przyszli inni właściciele, a w XVII wieku rozpoczęto przekształcanie obronnej siedziby w wygodniejszą rezydencję. Zamek powrócił do rodziny Sabran w 1836 roku. Ten powrót wyjaśnia, dlaczego nazwisko jest tak silnie obecne zarówno w średniowiecznej, jak i nowszej historii Ansouis.
W XX wieku Foulques de Sabran-Ponteves i jego żona rozpoczęli długą restaurację zamku i ogrodów. Zamieszkali tu ponownie w 1936 roku; rok 1948 oznacza objęcie zamku ochroną zabytkową, a nie początek ratowania budowli. W 2008 roku posiadłość sprzedano na aukcji. Nowi właściciele kontynuują prace, a zwiedzanie prowadzi przez prywatną, zamieszkaną rezydencję. Ogólny zarys tych dziejów przedstawia historia Ansouis opracowana przez gminę.
Szczególnie interesującą postacią związaną z historią Ansouis jest Elzear de Sabran, urodzony w 1285 roku baron Ansouis. Ten szlachetnie urodzony rycerz zasłynął nie tylko z odwagi, ale przede wszystkim z niezwykłej pobożności i działalności charytatywnej. Wraz ze swoją żoną Delfiną żył w czystości i poświęcił się pomocy ubogim. Zmarł 27 września 1323 roku, a w 1369 roku papież Urban V ogłosił go świętym; jego żonę Kościół czci jako błogosławioną. Do dziś Elzear jest patronem Ansouis, a jego święto obchodzi się we wrześniu.
Współczesne Ansouis – wioska artystów i rzemieślników
Dzisiejsze Ansouis harmonijnie łączy poszanowanie dla wielowiekowego dziedzictwa z nowoczesnym stylem życia. Wioska przyciąga artystów i rzemieślników, którzy w średniowiecznych murach znajdują inspirację – w jednej z uliczek działa na przykład pracownia santonów, tradycyjnych prowansalskich figurek do szopek. Mieszkańcy z dumą pielęgnują lokalne tradycje, a święto patrona wioski, świętego Elzeara, wypełnia we wrześniu ulice muzyką i zapachem lokalnych specjałów. W niedzielne poranki przy placu de la Vieille Fontaine, obok pralni, odbywa się targ.
Ansouis słynie też z lokalnych produktów – wina z apelacji Luberon, oliwy z oliwek oraz miodu lawendowego. Okoliczne winnice i gospodarstwa oliwne często oferują degustacje i sprzedaż bezpośrednią.
Spacer po Ansouis
Ansouis zwiedza się pieszo: wąskie uliczki starej wsi nie są przeznaczone dla samochodów, a całą trasę da się przejść w niecałą godzinę, nie licząc wizyty w zamku. Spacer zaczyna się przy dawnej głównej bramie, prowadzi obok domu konsulów, muzeum osobliwości i jedynej zachowanej bramy, potem pod wieżę zegarową i do kościoła, a kończy się przy zamku i na tarasie widokowym pod jego murami.
Grand Portail
Spacer zaczyna się w miejscu dawnego Grand Portail. Brama nie zachowała się: jej położenie przy Grande Rue przypomina krzyż. To dobry punkt, by rozpocząć podejście ku starszej części wioski i odczytać dawny zasięg jej obwarowań.
Uliczki zaczynają się wspinać ku zamkowi, a zabudowa staje się coraz gęstsza. Warto zatrzymywać się przy niewielkich skrzyżowaniach: fasady oglądane pod różnymi kątami pokazują, jak domy dopasowano do zbocza. Na spacerze przydają się wygodne buty, bo nawierzchnie i stopnie wymagają więcej uwagi niż równy chodnik.
Maison des Consuls i Tubet Royal
W starej części wsi stoi Maison des Consuls – dom, w którym w XV i XVI wieku zbierała się rada wsi. Nieopodal warto odszukać Tubet Royal, dom prawdopodobnie z XVII wieku, z napisem przypominającym, że mieściła się tu niegdyś karczma. Oba budynki ogląda się z zewnątrz.
Musee Extraordinaire
Przy rue du Vieux Moulin, w średniowiecznych piwnicach, mieści się Musee Extraordinaire – „niezwykłe muzeum” malarza i nurka Georges’a Mazoyera. Zgromadził w nim okazy morskie, skamieniałości z Luberonu, które przypominają, że przed milionami lat w miejscu tych wzgórz szumiało morze, oraz własne obrazy. Najbardziej zaskakującą częścią jest „niebieska grota” – rekonstrukcja rafy koralowej ukryta w kamiennych sklepieniach prowansalskiej wioski. Informacje o udostępnieniu obu kolekcji podaje przewodnik gminy po muzeach Ansouis.
Petit Portail
Kilka kroków dalej stoi Petit Portail – jedyna z trzech dawnych bram wsi, która przetrwała do dziś. Przy rue du Petit Portail działa pracownia santonów, w której można zobaczyć, jak powstają te małe, ręcznie malowane figurki.
Wieża zegarowa
Wyżej wznosi się wieża z zegarem i żelazną kampanilą. Kampanila to ażurowa konstrukcja, w której umieszczono dzwon. Wieża jest związana z dawnym domem Bractwa Ducha Świętego, używanym również przez wspólnotę mieszkańców. Według stowarzyszenia Ansouis Patrimoine gmina przejęła budynek w XVII wieku i wzniosła nad nim beffroi, czyli wieżę miejską.
Ten fragment spaceru przypomina, że historia wioski nie ograniczała się do zamku. Oprócz władzy pana istniała administracja wspólnoty, miejsca zebrań oraz instytucje pomocy potrzebującym. Stojąc pod wieżą, można zobaczyć ślad tego codziennego życia, znacznie mniej widowiskowego niż dzieje arystokratycznych rodów.
Kościół Saint-Martin
Tuż obok zamku stoi średniowieczny kościół parafialny Saint-Martin, zabytek od 1988 roku. Surowa z zewnątrz bryła wcale nie zapowiada wnętrza z XVIII-wiecznymi retabulami i rzeźbami. W kościele przechowywane są relikwie świętego Elzeara i błogosławionej Delfiny, patronów Ansouis. Kościół był miejscem zdjęć do filmów Claude’a Berriego z 1986 roku: „Jean de Florette” i „Manon u źródeł”.
Zamek w Ansouis
Sercem i symbolem wioski jest zamek, majestatycznie górujący nad okolicznymi dolinami. Ta wyjątkowa budowla łączy średniowieczne pomieszczenia i obwarowania – z elegancją XVII-wiecznej rezydencji. Zwiedzanie prowadzą osobiście właściciele i wymaga wcześniejszej rezerwacji. Wnętrza zachwycają wystrojem – meblami i dziełami sztuki z kolejnych epok – a z tarasowych ogrodów roztacza się widok na dolinę Aigues i pasmo Luberonu, szczególnie efektowny w popołudniowym świetle, podkreślającym kolor kamienia.
Mury Barri i taras widokowy
Spacer kończy się pod zamkiem, przy dawnych murach Barri i wieży strażniczej. Z tarasu widokowego rozciąga się panorama na Luberon, okolice Cucuron i dolinę Durance – najlepsze miejsce, by na koniec spaceru zrozumieć, dlaczego właśnie tutaj wzniesiono twierdzę.
Poza wsią – muzeum wina
Poza wsią, przy drodze D56, w posiadłości i winnicy Chateau Turcan działa Musee des Arts et Métiers du Vin. Na powierzchni 1300 metrów kwadratowych zgromadzono ponad trzy tysiące przedmiotów związanych z uprawą winorośli i produkcją wina, w tym kolekcję pras winiarskich – prezentujących rozwiązania od końca średniowiecza po początek XX wieku – i laboratorium enologiczne z około 1900 roku. To rzadka okazja, żeby zobaczyć rzemiosło winiarskie od strony technicznej, nie tylko degustacyjnej – miejsce równie ciekawe dla laików, co dla pasjonatów wina.
Jak zwiedzać Ansouis
Ansouis najlepiej zwiedzać pieszo – wąskie uliczki starej wsi nie są przeznaczone dla samochodów, a samochód najlepiej pozostawić na parkingu poza zwartą, historyczną zabudową. Zamek zwiedza się tylko z przewodnikiem, po rezerwacji, a płatność przyjmowana jest na miejscu, bez kart płatniczych. Kamienne stopnie i położenie na zboczu wymagają uwagi; możliwość zwiedzania przy ograniczonej sprawności należy uzgodnić z właścicielami.
Najlepszy czas na wizytę to późna wiosna i wczesna jesień, w porze winobrania. W niedzielę rano warto zajrzeć na targ. Ansouis łatwo połączyć z Lourmarin, Cucuron i La Tour-d’Aigues.
Parking, targ, terminy zwiedzania zamku i pozostałe szczegóły znajdują się w informacjach praktycznych.
Ansouis – najczęstsze pytania
Czy do Ansouis warto przyjechać bez zwiedzania zamku?
Tak. Sam spacer obejmuje dawne bramy, dom konsulów, wieżę miejską, kościół i widok spod murów. Zamek dopełnia wizytę, ale nie wyczerpuje dziedzictwa miejscowości. Warto pozostawić czas na uliczki poza bezpośrednim sąsiedztwem jego wejścia.
Czy muzea w Ansouis przedstawiają podobne kolekcje?
Nie. Musee Extraordinaire łączy sztukę Georges’a Mazoyera z kolekcją muszli i skamieniałości. Muzeum w Chateau Turcan pokazuje natomiast narzędzia, prasy i rzemiosło związane z winem. Pierwsze mieści się w wiosce, drugie poza zwartą zabudową.
Co oznacza nazwa Maison des Consuls?
To dom konsulów, czyli przedstawicieli zarządzających dawną wspólnotą mieszkańców. W Ansouis był miejscem obrad rady w XV i XVI wieku. Nazwa odnosi się do lokalnej administracji, nie do współczesnej placówki dyplomatycznej.
Czy Ansouis nadaje się na spacer z wózkiem dziecięcym?
Położenie na wzgórzu, schody i kamienne nawierzchnie utrudniają przejście całej trasy. Przy małym dziecku wygodniejszy może być krótki spacer wybraną ulicą lub nosidło. Trasę warto dostosować do możliwości rodziny, zamiast zakładać, że każda uliczka będzie równie łatwa.
Gdzie sprawdzić zasady rezerwacji zwiedzania zamku?
Aktualne zasady oraz kontakt do właścicieli podaje Chateau d’Ansouis. Rezerwację trzeba potraktować osobno od spaceru po wiosce, który można zaplanować swobodnie.