Lacoste

Lacoste

Lacoste najlepiej poznaje się jako wioskę rozpiętą między historią rodu de Sade a współczesną obecnością sztuki. Ruiny zamku na szczycie, strome uliczki i tarasowa zabudowa pokazują obronny charakter miejsca, a dzisiejsze wydarzenia kulturalne przypominają, że to nie tylko malownicza osada, lecz także żywa scena artystyczna Luberonu.

Kiedy podjeżdżam do Lacoste od strony Bonnieux, wioska najpierw pokazuje się jako sylwetka ruin zamku na grzbiecie wzgórza – dopiero z bliska widać, że pod nią kryje się cała, gęsto zabudowana osada, wtopiona w skałę tak mocno, że trudno stwierdzić, gdzie kończy się naturalne wzniesienie, a zaczyna dzieło rąk ludzkich. To jedna z tych wiosek i miast Prowansji, w których krajobraz wprost narzucił sposób budowania: strome podejścia, tarasowa zabudowa, brak dużych placów – wszystko podporządkowane obronie i temu jednemu punktowi na szczycie.

Zarys historii miejscowości

Lacoste rozwinęło się na bardzo starym stanowisku osadniczym, a średniowieczna część wioski ukształtowała się wokół zamku na skalnym grzbiecie. Najstarsze zachowane partie twierdzy mają charakter późnoromański, natomiast jej wysoka fasada i kolejne rozbudowy pochodzą głównie z XV i XVI wieku. Wokół osady powstał system murów z bramami Portail de la Garde i Portail des Chèvres, zachowanymi do dziś. W 1716 roku seigneurię Lacoste przejął François Gaspard de Sade, dziadek Donatiena Alphonse’a François de Sade – i od tego momentu zaczyna się najbardziej znany rozdział historii zamku.

Markiz de Sade i zamek w Lacoste

Donatien Alphonse François de Sade był z Lacoste związany od lat sześćdziesiątych XVIII wieku. Gmina podaje, że od 1765 roku prowadził w zamku prace modernizacyjne, a biuro turystyczne Pays d’Apt Luberon wskazuje rok 1771 jako moment, gdy wycofał się do Lacoste. Zachowana korespondencja markiza i jego żony potwierdza ich pobyt w zamku w latach 1771–1772. To bezpieczniejsze ujęcie niż przypisywanie jednej bezspornej daty „zamieszkania”, bo źródła różnie opisują kolejne pobyty.

Po aferze marsylskiej Sade wielokrotnie ukrywał się i przemieszczał między Prowansją a innymi miejscami, aż w lutym 1777 roku został osadzony w twierdzy Vincennes na mocy lettre de cachet. Zamek w Lacoste pozostał jednak jednym z najważniejszych miejsc jego życia prywatnego i jednym z symboli jego prowansalskiego okresu.

W czasie rewolucji francuskiej zamek został splądrowany. Później przeszedł w ręce Josepha-Stanislasa Rovère’a, deputowanego z Vaucluse, który po przewrocie 18 fruktydora został deportowany do Gujany Francuskiej. Następnie posiadłość sprzedawano i rozbierano, wykorzystując część murów jako źródło materiału budowlanego.

Część badaczy twórczości Sade’a dopatruje się w zamku w Lacoste jednego z możliwych pierwowzorów fikcyjnego Château de Silling z „120 dni Sodomy”. To jednak interpretacja literacka, nie fakt historyczny, dlatego warto traktować ją właśnie jako hipotezę.

Od ruiny do Pierre’a Cardina

Przez długi czas zamek pozostawał ruiną. W 1952 roku kupił go André Bouer i rozpoczął odbudowę. 21 sierpnia 1992 roku Château de Lacoste wpisano do rejestru Monuments historiques wraz z dziedzińcami i suchymi fosami.

W 2001 roku zamek kupił Pierre Cardin. Projektant zabezpieczył i kontynuował renowację obiektu oraz rozwinął działalność kulturalną w zamku i pobliskich kamieniołomach. Festival Pierre Cardin nadal się odbywa – w 2026 roku zapowiedziano jego 25. edycję. Historię zamku i jego właścicieli szerzej opowiada artykuł o zamku w Lacoste.

Ciekawostka na koniec tego wątku: część badaczy twórczości markiza widzi w Lacoste jeden z pierwowzorów Château de Silling – odciętego od świata zamku, w którym rozgrywa się akcja jego najbardziej kontrowersyjnego dzieła, „120 dni Sodomy”.

Położenie i krajobraz

Wioska leży na stromym grzbiecie u stóp Luberonu, w sąsiedztwie Bonnieux i Ménerbes, z widokiem na dolinę Calavon, Monts de Vaucluse, a przy dobrej widoczności nawet na Mont Ventoux i Alpy. Takie położenie zapewniało kontrolę nad szlakami prowadzącymi przez Luberon, ale jednocześnie wymagało tarasowej zabudowy i stromych podejść prowadzących do centrum osady.

Otaczający krajobraz tworzą gaje oliwne, pola uprawne i lasy typowe dla południowej Prowansji. Rolnicze zaplecze wioski przez wieki funkcjonowało w dolinie, podczas gdy część mieszkalna i obronna pozostawała na wysoko położonym grzbiecie. Kamień użyty do budowy i późniejszej renowacji zamku pochodzi w większości z pobliskich kamieniołomów jasnego, miękkiego wapienia – tych samych, w których odbywał się festiwal. Zabudowa Lacoste ma charakter tarasowy i zwarty, a jej nieregularny układ wynika z dostosowania do stromego terenu oraz dawnych potrzeb obronnych – brak dużych placów i ograniczona przestrzeń wspólna są typowe dla osad wzgórzowych o funkcji obronnej.

Spacer po Lacoste

Lacoste zwiedza się pieszo: samochód zostaje na parkingu przy wjeździe, a stąd droga prowadzi obok kościoła, przez dawną bramę i brukowane uliczki coraz wyżej, aż pod ruiny zamku na szczycie. To krótki, ale stromy spacer, na którym widać kolejne warstwy historii wioski – od średniowiecznych murów, przez protestancką świątynię z XIX wieku, po zamek markiza i kamieniołomy, w których powstawał kamień na całą osadę.

Kościół Saint-Trophime

Spacer zaczyna się przy kościele Saint-Trophime, stojącym poza dawną linią murów. Gmina datuje budowlę na XII–XIII wiek. W absydzie, północnym murze i we wnętrzu zachowały się partie romańskie, natomiast obecne wejście w południowej fasadzie jest wynikiem przebudowy z XVII wieku. Kościół był również miejscem pochówku dawnych panów Lacoste z rodu Simiane.

Portail de la Garde

Kilka kroków dalej stoi Portail de la Garde. Jej najstarsze partie datowane są na XIV–XV wiek, ale gmina wskazuje, że bramę przebudowano wraz z linią murów prawdopodobnie w drugiej połowie XVI wieku. Wejścia broniła kwadratowa wieża.

Rue Basse i rue du Four

Za bramą zaczynają się calades – brukowane uliczki starej części wioski, które prowadzą coraz wyżej ku zamkowi. Rue Basse i rue du Four są strome, z nierównym brukiem, schodkami i kamiennymi domami ściśniętymi po obu stronach. Między domami otwierają się nagle widoki na dolinę i sąsiednie Bonnieux.

Beffroi i dawna świątynia protestancka

W połowie drogi stoi beffroi z 1550 roku, wyznaczające wejście do dawnej części senioralnej wioski, najbliżej zamku. Kutą kampanilę dodano później. W pobliżu stoi dawna świątynia protestancka, zbudowana w latach 1883–1885 – ślad po silnej w Luberonie społeczności protestanckiej. Od 1976 roku budynek służy gminie jako sala wielofunkcyjna.

Portail des Chèvres

Wyżej zachowała się druga brama dawnych murów, Portail des Chèvres. Jej najstarsze partie pochodzą z XIV–XV wieku, a obecny układ został częściowo przekształcony w XVI stuleciu.

Zamek markiza de Sade

Na samym szczycie wznosi się Château de Lacoste, częściowo odbudowane przez André Bouera i później zabezpieczane oraz restaurowane przez Pierre’a Cardina. Zamek jest własnością prywatną i otwierany sezonowo; terminy zmieniają się z roku na rok. Spod jego murów rozciąga się panorama doliny Calavon, Bonnieux, Monts de Vaucluse i Mont Ventoux.

Kamieniołomy i SCAD

Poniżej zamku leżą dawne kamieniołomy jasnego wapienia, z których przez wieki wydobywano kamień na domy Lacoste i na zamek. Za czasów Cardina wyrobiska zamieniono w scenę letniego festiwalu, a dziś są udostępniane podczas wydarzeń. W wielu domach starej wioski działa dziś SCAD Lacoste – europejski kampus Savannah College of Art and Design. Jego poprzedniczkę, Lacoste School of the Arts, założył w 1970 roku amerykański malarz Bernard Pfriem, a pierwsza sesja odbyła się latem 1971 roku. SCAD przejęło historyczne budynki szkoły na początku XXI wieku i prowadzi tu całoroczny program akademicki.

Współczesne życie wioski

Współczesne Lacoste pozostaje niewielką miejscowością liczącą zaledwie około czterystu mieszkańców, w której funkcja mieszkaniowa i turystyczna współistnieją z rolniczym zapleczem regionu. Dzięki SCAD jest też ważnym ośrodkiem edukacji artystycznej, co nadaje niewielkiej osadzie zaskakująco międzynarodowy charakter. Życie wioski nadal koncentruje się wokół historycznego centrum, a jej rytm wyznaczają krajobraz, dostępność terenu i sezon turystyczny.

Jak zwiedzać Lacoste

Do Lacoste najwygodniej dojechać samochodem; przy wjeździe do wioski jest bezpłatny, zacieniony parking, a dalej wszystko zwiedza się pieszo. Uliczki są strome i brukowane, trudne dla wózków i osób o ograniczonej sprawności, dlatego latem najlepiej przyjść rano albo pod wieczór. Na spacer po wiosce wystarczy około godziny, a z wizytą w zamku – dwie.

Zamek jest prywatny i otwierany sezonowo; aktualne terminy zwiedzania można sprawdzić w punkcie informacji turystycznej przy kościele. Od wiosny do jesieni w środowe poranki odbywa się targ. Lacoste łatwo połączyć z Bonnieux, Ménerbes i opactwem Saint-Hilaire, które leży między Lacoste a Ménerbes.

Parking, targ, biuro turystyczne i pozostałe szczegóły znajdują się w informacjach praktycznych.

Lacoste – najczęstsze pytania

Czy można zwiedzać zamek markiza de Sade w Lacoste?
Tak, ale tylko sezonowo, głównie latem. Zamek jest własnością prywatną, a terminy zwiedzania podaje punkt informacji turystycznej w Lacoste.

Kto odbudował zamek w Lacoste?
Od 1952 roku odbudowywał go André Bouer, a w 2001 roku zamek kupił projektant mody Pierre Cardin, który kontynuował renowację i założył letni festiwal.

Co zobaczyć w Lacoste poza zamkiem?
Kościół Saint-Trophime, średniowieczne bramy Portail de la Garde i Portail des Chèvres, beffroi, dawną świątynię protestancką, brukowane uliczki starej wioski i kamieniołomy poniżej zamku.

Czym jest SCAD Lacoste?
To filia amerykańskiej uczelni artystycznej Savannah College of Art and Design, która zajmuje wiele domów starej wioski. Szkołę założył tu w 1970 roku artysta Bernard Pfriem.

Lacoste reprezentuje typ prowansalskiej wioski, w której funkcja obronna i dominująca rola zamku ukształtowały zarówno układ przestrzenny, jak i rozwój historyczny. Lacoste jest wioską, której układ przestrzenny przez stulecia podporządkowany był wzgórzu i zamkowi. Sama twierdza skupia wyjątkowo wiele warstw miejscowej historii: średniowieczne i nowożytne przebudowy, związek z rodem de Sade, rewolucyjne zniszczenia, XIX- i XX-wieczne ruiny, odbudowę rozpoczętą przez André Bouera oraz późniejszy mecenat Pierre’a Cardina. Dziś tę historię uzupełnia obecność SCAD i współczesnej sztuki.

Informacje praktyczne
Co warto zobaczyć:
Miejsca podczas spaceru:
• Église Saint-Trophime

• Portail de la Garde

Rue Basse i rue du Four:
• Informacje dodatkowe:
– brukowane uliczki ku zamkowi

• Beffroi z campanile i Temple z XIX w.

• Portail des Chèvres

• Kamieniołomy Lacoste

• SCAD Lacoste i SCAD Fash (muzeum mody i filmu)
Pozostałe miejsca:
Opactwo Saint-Hilaire
• między Lacoste a Ménerbes

Forêt des Cèdres:
• Informacje dodatkowe:
– Petit Luberon, na terenie gmin Bonnieux, Lacoste i Ménerbes
Informacja turystyczna
Office de tourisme Pays d’Apt Luberon – bureau de Lacoste
place de l’Église, 84480 Lacoste
Czynna:
przez cały rok
• poniedziałek, środa, czwartek: 9.00–11.30 i 13.30–17.00
• wtorek, piątek: 9.00–11.30
Dojazd
Samochodem:
Lacoste leży między Bonnieux i Menerbes, na północnym zboczu Luberonu. Z głównej drogi D900 przez dolinę Calavon należy kierować się na Bonnieux/Lacoste, a następnie lokalną drogą do wioski. Samochód najlepiej zostawić na parkingu przy cmentarzu lub Parking des Restanques.
Komunikacja publiczna:
• autobus regionalny linii 918 Apt – Bonnieux – Cavaillon
Pieszo i rowerem:
Wieś zwiedza się pieszo – samochód zostaje na parkingu; do zamku stromo pod górę.
Parkingi:
Parking paysager przy cmentarzu:
• Informacje:
– bezpłatny i zacieniony

Parking des Restanques przy szkole:
• Informacje:
– bezpłatny

• toalety publiczne przy szkole oraz przy chemin de Saint-Véran pod place de l’Église
Uwagi:
Historyczna część Lacoste jest stroma i ma bardzo wąskie uliczki. Do zamku markiza de Sade prowadzi podejście piesze; samochód powinien pozostać na parkingu poniżej starego centrum.
Targi
Stałe:
• środa rano, sezonowo od wiosny do początku października: place de l’Église
Na miejscu
Najlepsza pora:
Rano lub pod wieczór – strome podejście w upale jest męczące; w środę rano targ.
Wózki, dzieci i dostępność:
strome, brukowane uliczki – trudne dla wózków i osób o ograniczonej sprawności
Toalety:
• przy szkole
• chemin de Saint-Véran, pod place de l’Église
Wskazówki:
Godziny zwiedzania zamku – w biurze turystycznym w Lacoste.

Miejscowości w pobliżu