Aix-en-Provence, często nazywane po prostu Aix, zachwyca elegancją i śródziemnomorskim urokiem. Jest też nazywane miastem tysiąca fontann!

Historia Aix-en-Provence – od rzymskich term do miasta uniwersyteckiego

Założone w 123 roku p.n.e. przez rzymskiego konsula Gajusza Sekstiusza Kalwinusa, miasto pierwotnie nosiło nazwę Aquae Sextiae. Nazwa ta nawiązywała do obfitych źródeł termalnych, które Rzymianie szybko zagospodarowali, budując termy i inne obiekty użyteczności publicznej. Pozostałości tych budowli można nadal podziwiać w różnych częściach starego miasta.

Po upadku Cesarstwa Rzymskiego, Aix przeszło pod panowanie różnych ludów, w tym Wizygotów i Franków. W VIII wieku miasto zostało spustoszone przez Saracenów, co spowodowało znaczny regres ekonomiczny i demograficzny. Dopiero w XII wieku, pod rządami hrabiów Prowansji, Aix zaczęło odzyskiwać dawną świetność. Hrabiowie wybrali je na swoją rezydencję, co przyczyniło się do rozwoju architektury i kultury.

Prawdziwy złoty wiek miasta przypadł na XV i XVI wiek, gdy Prowansja została włączona do Królestwa Francji. W 1409 roku Ludwik II Andegaweński założył w Aix uniwersytet, który szybko stał się jednym z najważniejszych ośrodków akademickich we Francji. Jego prestiż przyciągał uczonych z całej Europy, a miasto zyskało sławę centrum nauki i sztuki.

W XVII i XVIII wieku Aix przeżyło kolejny okres rozkwitu. Powstały wówczas wspaniałe pałace miejskie (hôtels particuliers), eleganckie fontanny i reprezentacyjne aleje, które do dziś stanowią o wyjątkowym charakterze miasta. To właśnie w tym okresie utworzono słynny Cours Mirabeau – szeroką, wysadzaną platanami aleję z efektownymi fontannami, która stała się sercem i symbolem Aix.

Rewolucja Francuska przyniosła miastu utratę statusu stolicy Prowansji, co spowolniło jego rozwój. Jednak już w XIX wieku Aix odzyskało część dawnego znaczenia, głównie jako ośrodek kulturalny i akademicki. To właśnie tutaj urodził się i tworzył Paul Cézanne, jeden z najwybitniejszych malarzy impresjonistycznych, którego związki z miastem przyciągają dziś miłośników sztuki z całego świata.

Legendy i ciekawostki historyczne

Z Aix-en-Provence wiąże się wiele fascynujących legend i anegdot historycznych. Jedna z najbardziej znanych dotyczy fontanny Czterech Delfinów (Fontaine des Quatre Dauphins). Według miejscowej opowieści, podczas jej budowy w 1667 roku, rzeźbiarz umieścił na niej swój autoportret w postaci jednej z masek. Miał to być wyraz sprzeciwu wobec niskiej zapłaty, jaką otrzymał za swoją pracę.

Inna interesująca historia wiąże się z katedrą św. Zbawiciela (Cathédrale Saint-Sauveur). Legenda głosi, że została ona zbudowana na miejscu świątyni Apolla, a część kolumn w romańskiej nawie pochodzi właśnie z tej antycznej budowli. Choć archeolodzy potwierdzają obecność rzymskich elementów w konstrukcji katedry, ich dokładne pochodzenie pozostaje przedmiotem dyskusji.

Ciekawostką historyczną jest fakt, że w XVIII wieku Aix było miejscem narodzin słynnego markiza de Sade, kontrowersyjnego arystokraty i pisarza, którego nazwisko dało początek pojęciu „sadyzm”. Jego rodzinny pałac można oglądać przy Place des Quatre Dauphins.

Z kolei w XIX wieku Aix stało się świadkiem niezwykłej historii miłosnej. Młody prawnik Victor Leydet zakochał się bez pamięci w pięknej dziewczynie imieniem Baptistine, którą zobaczył zbierającą kwiaty. Aby zdobyć jej serce, kazał wybudować wspaniały pałac, Pavillon Vendôme, otoczony ogrodem pełnym najpiękniejszych kwiatów. Strategia okazała się skuteczna – Baptistine została jego żoną.

Warto również wspomnieć o tajemniczym napisie „M.P.”, który można znaleźć na wielu zabytkowych budynkach w centrum miasta. Przez lata mieszkańcy tworzyli różne teorie na temat jego znaczenia. Najbardziej prawdopodobne wyjaśnienie mówi, że litery te oznaczają „Parlament Marsylii” (Marseille Parlement), gdyż w Aix znajdował się kiedyś najwyższy sąd regionu.

Aix-en-Provence współcześnie

Dziś Aix-en-Provence to tętniące życiem, nowoczesne miasto, które jednocześnie z pietyzmem chroni swoje historyczne dziedzictwo. Zamieszkane przez około 143 000 osób, jest ważnym ośrodkiem akademickim z uniwersytetem liczącym ponad 40 000 studentów. Obecność młodzieży nadaje miastu wyjątkową, energetyczną atmosferę, szczególnie odczuwalną w licznych kawiarniach i restauracjach starego miasta.

Aix słynie również jako centrum kultury i sztuki. Co roku odbywa się tu prestiżowy Festiwal Sztuki Lirycznej (Festival d’Art Lyrique), zaliczany do najważniejszych wydarzeń operowych na świecie. Festiwal przyciąga melomanów z różnych krajów i stanowi kontynuację bogatych tradycji muzycznych miasta.

Ekonomicznie, Aix-en-Provence rozwija się dynamicznie, łącząc tradycyjne gałęzie gospodarki, takie jak turystyka i produkcja lokalnych specjałów (miód, oliwa, lawendowe produkty), z nowoczesnymi sektorami technologicznymi. Na obrzeżach miasta powstał park technologiczny, gdzie swoje siedziby mają innowacyjne przedsiębiorstwa z branży informatycznej i biotechnologicznej.

Miasto jest również znane z ekskluzywnych butików, eleganckich restauracji i wysokiej jakości życia. W 2019 roku magazyn „L’Express” umieścił Aix na szóstym miejscu w rankingu francuskich miast, w których żyje się najlepiej, doceniając jego klimat, ofertę kulturalną i gastronomiczną oraz piękno architektury.

Warto także wspomnieć o dynamicznie rozwijającej się dzielnicy Sextius-Mirabeau, gdzie historyczna zabudowa spotyka się z odważną, nowoczesną architekturą. To tutaj znajduje się Grand Théâtre de Provence – nowoczesna sala koncertowa o doskonałej akustyce, zaprojektowana przez włoskiego architekta Vittorio Gregottiego.

Co zobaczyć w Aix-en-Provence – architektura i zabytki

Aix-en-Provence to prawdziwa skarbnica architektury, reprezentującej różne style i epoki. Centralnym punktem miasta jest słynny Cours Mirabeau – szeroka, elegancka aleja o długości 440 metrów, wysadzana dwoma rzędami platanów, tworzących w upalne dni przyjemny cień. Wzdłuż Cours Mirabeau znajdują się cztery fontanny, z których najbardziej znana jest barokowa Fontanna Gorącej Wody (La Fontaine de la Rotonde), zasilana ciepłą wodą termalną. Po obu stronach alei wznoszą się wspaniałe XVII i XVIII-wieczne kamienice, w których kiedyś mieszkali najzamożniejsi obywatele miasta.

Na północ od Cours Mirabeau rozciąga się stare miasto (Vieil Aix) z labiryntem wąskich, brukowanych uliczek i małych placów. To właśnie tutaj znajduje się majestatyczna katedra św. Zbawiciela (Cathédrale Saint-Sauveur) – fascynujący przykład architektury sakralnej, łączącej elementy romańskie, gotyckie i barokowe. Fasada katedry, ukończona w XV wieku, zachwyca bogatymi zdobieniami i monumentalną rozetą. We wnętrzu można podziwiać tryptyk „Gorejący krzew” autorstwa Nicolasa Fromenta – arcydzieło prowansalskiego malarstwa XV wieku.

Niedaleko katedry wznosi się Pałac Arcybiskupi (Palais de l’Archevêché), obecnie siedziba muzeum tkanin i tapiserii. Budowla ta, łącząca elementy gotyckie i renesansowe, otoczona jest pięknym ogrodem z fontannami i rzeźbami.

Południowa część starego miasta to dzielnica Mazarin, zaprojektowana w XVII wieku jako elegancka enklawa dla bogatych mieszczan. Dzielnica ma charakterystyczny, regularny układ ulic przecinających się pod kątem prostym, z centralnym placem – Place des Quatre Dauphins, ozdobionym fontanną z czterema delfinami. W dzielnicy Mazarin znajduje się również wspaniały Hôtel de Caumont – XVIII-wieczny pałac miejski, obecnie przekształcony w centrum sztuki, gdzie regularnie organizowane są wystawy dzieł światowej klasy artystów.

Na obrzeżach starego miasta wznosi się Pavillon Vendôme – urocza XVII-wieczna rezydencja otoczona francuskim ogrodem. Budynek ten, będący doskonałym przykładem prowansalskiego baroku, mieści obecnie muzeum mebli i malarstwa.

Miłośnicy twórczości Paula Cézanne’a koniecznie powinni odwiedzić jego pracownię (Atelier Cézanne), zachowaną dokładnie tak, jak wyglądała za życia artysty. Jest to miejsce pełne autentycznej atmosfery, gdzie można niemal poczuć obecność wielkiego malarza wśród jego pędzli, farb i osobistych przedmiotów.

Praktyczny przewodnik po Aix-en-Provence

Główne atrakcje turystyczne

Cours Mirabeau – główna arteria miasta, dostępna o każdej porze dnia. Najlepiej prezentuje się wczesnym rankiem, gdy nie ma jeszcze tłumów turystów, lub wieczorem, gdy kawiarnie i restauracje wypełniają się gośćmi. W sobotnie poranki odbywa się tu targ kwiatowy, a w okresie świątecznym jarmark bożonarodzeniowy.

Katedra św. Zbawiciela (Cathédrale Saint-Sauveur) – otwarta codziennie od 8:00 do 18:00 (w niedziele od 14:00). Wstęp wolny, choć za zwiedzanie baptysterium i klasztoru pobierana jest opłata w wysokości 2,50 EUR. Warto zwrócić uwagę na tryptyk „Gorejący krzew” autorstwa Nicolasa Fromenta.

Muzeum Granet (Musée Granet) – jedno z najbogatszych muzeów sztuki w regionie, z imponującą kolekcją malarstwa prowansalskiego, francuskiego i holenderskiego. Otwarte od wtorku do niedzieli, w godzinach 10:00-18:00. Bilet normalny kosztuje 8 EUR, ulgowy 4 EUR. W pierwszą niedzielę miesiąca wstęp jest bezpłatny.

Pracownia Cézanne’a (Atelier Cézanne) – autentyczne miejsce pracy artysty. Otwarta codziennie od 10:00 do 18:00 (od maja do września) i od 10:00 do 17:00 (od października do kwietnia). Bilet normalny kosztuje 6,50 EUR. Zaleca się wcześniejszą rezerwację, szczególnie w sezonie letnim.

Pavillon Vendôme – wspaniały przykład architektury prowansalskiego baroku. Otwarty od wtorku do niedzieli, w godzinach 10:00-12:30 i 13:30-17:00. Bilet normalny kosztuje 3,70 EUR. Oprócz samego budynku warto podziwiać pięknie utrzymany ogród francuski.

Fondation Vasarely – muzeum poświęcone twórczości Victora Vasarely’ego, pioniera op-artu. Mieści się w charakterystycznym, nowoczesnym budynku na obrzeżach miasta. Otwarte od wtorku do niedzieli, w godzinach 10:00-18:00. Bilet normalny kosztuje 12 EUR, ulgowy 9 EUR.

Gastronomia i odpoczynek

Les Deux Garçons – historyczna kawiarnia przy Cours Mirabeau, działająca od 1792 roku, gdzie bywali Cézanne, Zola i Picasso. Serwuje klasyczne dania kuchni prowansalskiej. Czynna codziennie od 7:00 do 1:00. Ceny są nieco wyższe niż w przeciętnych lokalach, ale warto zapłacić za możliwość posiłku w miejscu o tak bogatej historii.

Marché Provençal – codziennie rano na Place Richelme odbywa się targ, gdzie można kupić świeże, lokalne produkty: owoce, warzywa, sery, oliwę, miód, przyprawy. Idealny na zakupy przed piknikiem. Targ działa od 8:00 do 13:00.

Parc Jourdan – rozległy park miejski, idealny na piknik lub odpoczynek po zwiedzaniu. Znajduje się około 15 minut spacerem od centrum. Wyposażony w place zabaw, alejki spacerowe i liczne ławki pod drzewami.

La Rotonde – przyjemna kawiarnia przy fontannie o tej samej nazwie. Oferuje doskonałe miejsce do obserwacji miejskiego życia. Serwuje dobre kawy, desery i lekkie posiłki. Czynna codziennie od 7:00 do 22:00.

Boîte à Sardine – popularna restauracja rybna, serwująca świeże owoce morza w nieformalnej atmosferze. Znajduje się na rue Montigny, niedaleko Cours Mirabeau. Czynna od wtorku do soboty, w godzinach 12:00-15:00 i 19:00-22:30. Średni koszt posiłku to około 30 EUR.

Wskazówki dla zwiedzających

• Najlepszą porą na zwiedzanie Aix-en-Provence jest maj-czerwiec lub wrzesień-październik, gdy temperatura jest przyjemna, a liczba turystów umiarkowana. W lipcu i sierpniu może być bardzo gorąco, a miasto jest zatłoczone.
• Stare miasto najlepiej zwiedzać pieszo. Większość atrakcji znajduje się w niewielkiej odległości od siebie, a wąskie uliczki są często zamknięte dla ruchu samochodowego.
• Jeśli przyjeżdżasz samochodem, warto skorzystać z parkingów poza centrum (P+R) i dojechać do miasta autobusem. Parkowanie w centrum jest drogie i miejsca są ograniczone.
• W każdą pierwszą niedzielę miesiąca wstęp do większości muzeów jest bezpłatny, co może oznaczać większe kolejki.
• Turyści planujący odwiedzić kilka atrakcji powinni rozważyć zakup City Pass Aix-en-Provence (24, 48 lub 72-godzinny), który obejmuje wstęp do głównych muzeów i atrakcji oraz przejazdy komunikacją miejską.
• W upalne dni warto zabrać ze sobą butelkę wody, choć w mieście znajduje się wiele publicznych fontann z pitną wodą, w tym historyczna Fontanna Mchu (Fontaine Moussue) na Cours Mirabeau.
• W czwartki wieczorem (od czerwca do września) na Place Verdun odbywa się nocny targ rzemieślniczy, gdzie można kupić unikalne pamiątki i wyroby lokalnych artystów.
• Dla pełnego doświadczenia prowansalskiego stylu życia, warto zarezerwować stolik w jednej z restauracji na świeżym powietrzu przy Place des Cardeurs – urokliwym placu w sercu starego miasta, gdzie wieczorami gra często muzyka na żywo.

Aix-en-Provence, z jego fontannami, platanowymi alejami i oświetlonymi słońcem fasadami, oferuje wyjątkowe połączenie historii, kultury i prowansalskiego dolce vita. To miasto, które zachwyca zarówno architekturą i sztuką, jak i atmosferą śródziemnomorskiej radości życia. Czy to podczas leniwego popołudnia spędzonego w kawiarni przy Cours Mirabeau, czy na spacerze śladami Cézanne’a, Aix pozwala odczuć prawdziwy duch Prowansji – elegancki, artystyczny i niezmiennie urzekający.