Mont Ventoux — góra Petrarki i Toma Simpsona
O samym Mont Ventoux — jego wysokości, etymologii nazwy, przyrodzie i historii zalesiania — pisaliśmy już osobno. Tu skupiamy się na dwóch ludziach, których losy na zawsze związały się z tą górą, dzielonych od siebie sześcioma wiekami.
Petrarka i wejście, które nie miało celu
26 kwietnia 1336 roku włoski poeta Francesco Petrarka wyruszył od strony Malaucène na szczyt Mont Ventoux, razem z bratem Gherardo i dwoma służącymi.
Nie szedł szukać pastwisk, nie był myśliwym ani żołnierzem. W liście do swojego spowiednika, franciszkanina Dionigiego di Borgo San Sepolcro, napisał później, że chciał po prostu zobaczyć widok z tak sławnego miejsca.
To zdanie, banalne na pozór, bywa nazywane jednym z symbolicznych momentów narodzin nowożytnej wrażliwości — pierwsze znane wejście na szczyt wyłącznie dla przyjemności patrzenia, nie z konieczności praktycznej.
Współcześni historycy podchodzą jednak do dosłowności tej relacji z pewnym dystansem. Wielu traktuje list bardziej jako literacki manifest nowej, renesansowej wrażliwości niż ścisły, faktograficzny opis konkretnego dnia.
Książka otwarta na chybił trafił
Na szczycie miał się wydarzyć moment, który uczynił z tego listu coś więcej niż relację z wycieczki. Petrarka nosił zawsze przy sobie „Wyznania” świętego Augustyna.
Otworzył książkę na chybił trafił i trafił na zdanie o ludziach podziwiających szczyty gór i fale morskie, zapominających przy tym podziwiać samych siebie.
Wstrząśnięty, miał zamknąć książkę i zejść w milczeniu. Ten moment — zewnętrzny widok zderzony nagle z wewnętrzną refleksją — historycy literatury wskazują jako jeden z pierwszych zapisanych przejawów renesansowego indywidualizmu.
Trzynasty lipca 1967
Sześćset trzydzieści jeden lat później ta sama góra zebrała zupełnie inny rodzaj hołdu.
13 lipca 1967 roku, podczas trzynastego etapu Tour de France, brytyjski kolarz Tom Simpson, jeden z najlepszych zawodników swojego pokolenia, zaczął zataczać się na rowerze w zbliżeniu do szczytu.
Temperatura przekraczała 40 stopni. Simpson kilkukrotnie spadał z siodła, a pomocnicy stawiali go z powrotem na rower. Legenda przypisuje mu ostatnie słowa: „Put me back on my bike”.
Dotarł niemal pod sam szczyt. Potem stracił przytomność i już nie odzyskał życia. Sekcja zwłok wykazała obecność amfetaminy i alkoholu — środków, po które sięgali wówczas kolarze w epoce, gdy granice dopingu były rozmyte, a wymagania wyścigu brutalne.
Kamień, przy którym zostawia się bidony
Sam pomnik stanął dopiero dwa lata później, w październiku 1969 roku, sfinansowany ze składek czytelników brytyjskiego magazynu „Cycling Weekly”. Stoi około kilometra poniżej szczytu, dokładnie w miejscu, gdzie Simpson upadł po raz ostatni.
Zostawiają bidony, koszulki, napisy kredą na asfalcie. Coś z pielgrzymki, coś z prywatnego rytuału. To jedno z najbardziej ludzkich, najcichszych miejsc na całej trasie Tour de France.
Ventoux gościło etap wyścigu ponad dwadzieścia razy od 1951 roku. Ostatnie kilometry podjazdu, w pełnym słońcu, bez cienia, przy wietrze mistralnym potrafiącym przekraczać 300 km/h, uchodzą za jedno z najbardziej wymagających wyzwań kolarstwa szosowego na świecie.
Śmierć Simpsona miała też trwały wpływ na sam sport. Jak zauważył później trzykrotny zwycięzca Tour de France, Greg LeMond: to właśnie po tej tragedii wprowadzono w kolarstwie regularne testy antydopingowe — „gdyby nie ona, więcej kolarzy by zginęło”.
Śmierć Simpsona nie zniechęciła kolejnych pokoleń kolarzy — wręcz przeciwnie, monument stał się integralną częścią mitologii góry, obok samego Petrarki. Corocznie, gdy wyścig lub po prostu amatorzy przejeżdżają tę trasę, tempo przy monumencie naturalnie zwalnia, jakby cała grupa milknęła na kilkanaście sekund.
To rzadki przykład miejsca, w którym sport, tragedia i pamięć zbiorowa splotły się tak mocno, że stały się nieodłączną częścią samej góry — na równi z widokiem, który sześćset lat wcześniej zachwycił Petrarkę.
Szczyt dziś — bez samochodów
Warto wiedzieć, planując własne wejście śladami Petrarki: od kilku lat trwa program ochrony samego szczytu przed erozją, spowodowaną napływem nawet 700 tysięcy odwiedzających rocznie.
Samochody nie mogą już dojechać na samą esplanadę szczytową — ostatni odcinek zarezerwowany jest wyłącznie dla pieszych i rowerzystów. Parkingi zorganizowano niżej, przy Chalet Reynard od południa i przy Mont Serein od północy.
To zresztą trochę bliższe temu, co zrobił sam Petrarka sześćset lat temu — ostatni odcinek trzeba dziś pokonać własnymi nogami, tak jak on.