Teatr Antyczny ściana sceny w Orange

Teatr Antyczny w Orange

Najbardziej niezwykłą częścią Teatru Antycznego w Orange nie są trybuny, lecz monumentalna ściana sceny, która przetrwała niemal w całości. To dzięki niej rzymski teatr zachował przestrzeń o wyjątkowej skali — a po piętnastu wiekach ciszy ponownie stał się miejscem przedstawień.

Teatr Antyczny w Orange – ściana, przed którą po piętnastu wiekach znów zagrano

Wieczorem 21 sierpnia 1869 roku do Orange zjechały tłumy. Około ośmiu tysięcy widzów wspinało się na drewniane rusztowania ustawione w miejscu, gdzie kiedyś były kamienne trybuny – tych jeszcze nie odbudowano. Przed nimi wznosiła się ogromna, pusta ściana rzymskiej sceny, a na scenie świeciły lampy łukowe, wypożyczone specjalnie z Opery Paryskiej. Elektryczne światło w teatrze było wtedy wielką nowością.

Wieczór nazwano „Fête romaine” – świętem rzymskim. Wymyślili je dwaj miejscowi zapaleńcy: dramatopisarz Fernand Michel, piszący pod pseudonimem Antony Réal, i Félix Ripert. Chcieli, żeby starożytny teatr znów spełniał swoją pierwszą funkcję, a samą nazwą oddać hołd weteranom II Legionu, którzy założyli rzymskie miasto i zbudowali w nim nie tylko teatr, ale też łuk triumfalny. Plakat zapowiadający wydarzenie z dumą informował o elektrycznym oświetleniu sceny. Na program złożyły się opera „Józef” Étienne’a Méhula, fragment opery o Romeo i Julii Vaccaia i kantata „Les Triomphateurs”.

Kiedy zabrzmiały pierwsze dźwięki w Teatrze Antycznym w Orange, okazało się, że rzymska akustyka działa tak samo jak prawie dwa tysiące lat wcześniej. Po raz pierwszy od upadku cesarstwa w teatrze w Orange ktoś śpiewał dla publiczności. Z tamtego wieczoru narodził się najstarszy festiwal we Francji, a sam teatr jest dziś jedną z najważniejszych atrakcji Prowansji.

Teatr rzymskiej kolonii Arausio

Zanim powstał Teatr Antyczny w Orange, samo Orange było rzymską kolonią Arausio, założoną w drugiej połowie I wieku p.n.e. przez weteranów II Legionu Galijskiego. Miasto szybko rosło, a za panowania Augusta, na początku naszej ery, zbudowano w nim teatr – jeden z najważniejszych budynków każdego rzymskiego miasta.

Budowniczowie wykorzystali naturę. Półkolistą widownię, czyli caveę, oparto o zbocze wzgórza Saint-Eutrope, dzięki czemu nie trzeba było wznosić całych trybun od podstaw. Mieściło się na niej od dziewięciu do dziesięciu tysięcy widzów. Teatr ma wszystkie elementy opisane przez Witruwiusza: widownię, boczne wejścia i ścianę sceny zamkniętą z obu stron bocznymi budynkami.

Teatr Antyczny w Orange

Wystawiano tu tragedie i komedie, ale także pokazy tańca, akrobatów i żonglerów. Teatr był również narzędziem romanizacji – to w takich miejscach galijscy mieszkańcy kolonii poznawali łacinę i rzymską kulturę. Tuż obok teatru zachowały się ruiny wielkiego półkolistego założenia ze świątynią. Razem z teatrem tworzyły one najpewniej zespół poświęcony kultowi cesarza.

Najpiękniejszy mur królestwa

Tym, co czyni Teatr Antyczny w Orange wyjątkowym, jest ściana sceny. Ma 103 metry długości i 37 metrów wysokości, czyli mniej więcej tyle, co dwunastopiętrowy blok. To jedyna rzymska ściana sceny w zachodniej części dawnego imperium, która przetrwała w swojej pierwotnej wysokości. Ludwikowi XIV przypisuje się zdanie, że to „najpiękniejszy mur w moim królestwie”.

Dziś ściana jest naga, ale w czasach rzymskich wyglądała zupełnie inaczej. Zdobiły ją kolumny z marmuru, fryzy i posągi w niszach. Z tej dekoracji zachowały się tylko nieliczne fragmenty, w tym kawałki fryzu z centaurami. W centralnej niszy stoi posąg cesarza Augusta w stroju wodza, wysoki na 3,55 metra. Odnaleziono go w kawałkach, a po rekonstrukcji ustawiono w niszy w 1951 roku – głowa nie jest oryginalna. Historycy przypuszczają, że pierwotnie w tym miejscu stał posąg Apollina.

Nad sceną wisi dach ze szkła i metalu, dobudowany w 2006 roku dokładnie w miejscu, gdzie kiedyś znajdował się rzymski dach z drewna i płótna. Chroni on mur i pozwala zawiesić oświetlenie, a przy okazji pokazuje, jak zamknięta i przytulna była kiedyś przestrzeń sceny.

Kiedy stoję na górnych rzędach widowni i patrzę w dół na tę ogromną kamienną ścianę, trudno uwierzyć, że ktoś w ogóle był w stanie zbudować coś takiego. Równie mocne wrażenie robi ściana od strony miasta – zewnętrzna fasada teatru, widoczna z placu, jest tak monumentalna, że wygląda raczej jak mury twierdzy.

Piętnaście wieków bez spektakli

Pod koniec IV wieku Teatr Antyczny w Orange spłonął i przestał pełnić swoją funkcję. Coraz bardziej niespokojne czasy zmieniły przeznaczenie budowli. Położony u stóp wzgórza teatr stał się częścią obrony miasta.

Przez średniowiecze i epokę nowożytną wnętrze teatru zabudowano domami. Podczas wojen religijnych chronili się w nim mieszkańcy Orange. Miasto było wtedy stolicą niezależnego księstwa, które w XVI wieku przeszło w ręce holenderskiego rodu Nassau. Od tego czasu kolor pomarańczowy – po francusku orange – wiąże się z holenderską dynastią. Na wzgórzu Saint-Eutrope, tuż nad teatrem, książęta zbudowali potężną fortecę. Teatrowi nie wyszło to na dobre: Maurycy Orański, umacniając miasto w XVII wieku, używał go jako kamieniołomu. W 1673 roku, w czasie wojny z Holandią, Ludwik XIV kazał ją zburzyć.

Gallia Narbonensis – Teatr Antyczny w Orange - wykopaliska

Ratunek dla teatru przyszedł w XIX wieku. Od 1825 roku, z inicjatywy Prospera Mérimée, architekt Auguste Caristie rozpoczął usuwanie domów i restaurację zabytku. Prace szły powoli, bo trzeba było wywłaszczyć mieszkańców, dlatego trybuny zaczęto odbudowywać dopiero pod koniec XIX wieku, pod kierunkiem architekta Simona-Claude’a Constant-Dufeux. Większość kamiennych rzędów, na których siedzi się dziś, to właśnie ta XIX-wieczna rekonstrukcja, odtworzona na planie antycznej widowni. W 1840 roku teatr trafił na pierwszą listę zabytków historycznych Francji, a w 1981 roku – razem z łukiem triumfalnym – na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Chorégies – festiwal pod rzymskim murem

Po święcie z 1869 roku kolejne edycje odbywały się nieregularnie: wojna z Prusami przerwała tradycję aż do 1874 roku, następna przyszła w 1886. Prawdziwy rozgłos dały przedstawienia teatralne. W 1888 roku słynny tragik Mounet-Sully zagrał tu Edypa w tragedii Sofoklesa, a w 1903 roku Sarah Bernhardt wystąpiła jako Fedra w dramacie Racine’a.

Na początku XX wieku festiwal przyjął nazwę Chorégies. Nawiązuje ona do greckiego słowa oznaczającego mecenasa, który finansował i organizował przedstawienia teatralne. Dziś Chorégies d’Orange to jeden z najbardziej prestiżowych festiwali operowych w Europie. Program festiwalu zmienia się z roku na rok, a ceny biletów zależą od spektaklu i miejsca na widowni.

Teatr Antyczny w Orange żyje także poza festiwalem. Wiosną i latem po teatrze krążą aktorzy w rzymskich strojach, a we wrześniu miasto organizuje wielkie Fêtes romaines, nawiązujące nazwą do święta z 1869 roku. Wieczorami odbywa się tu Odyssée Sonore – widowisko z projekcjami na ścianie sceny i dźwiękiem przestrzennym w słuchawkach, o którym więcej w aktualnościach. W ciągu roku odbywają się tu też koncerty i inne wydarzenia.

Co zobaczyć poza teatrem

Zwiedzanie prowadzi szlak z audioprzewodnikiem, zatytułowany „Od rzymskiego geniuszu do geniuszu nowoczesnego”. Pokazuje on, ile rzymskich rozwiązań przetrwało w dzisiejszej architekturze, prawie i języku. Nowszy szlak „Legendy teatru” pozwala z kolei obejrzeć na nagraniach 360° współczesne spektakle, które odbywały się na tej scenie. Najbardziej wciągający jest jednak krótki film w wirtualnej rzeczywistości, który pokazuje teatr w czasach Augusta – z kolumnami, posągami i kolorowym marmurem na ścianie sceny.

Bilet do teatru obejmuje także Musée d’Art et d’Histoire, które od 1933 roku mieści się w XVII-wiecznej rezydencji po drugiej stronie ulicy. Muzeum opowiada historię Orange od starożytności do XX wieku, a jego najcenniejsze zbiory to fragmenty rzymskiego katastru – kamiennych płyt z mapami podziału ziemi w kolonii Arausio. Są tu też obrazy Franka Brangwyna i Alberta de Belleroche’a.

Kilkaset metrów na północ stoi łuk triumfalny z czasów cesarza Tyberiusza, dawna brama miasta, wpisany na listę UNESCO razem z teatrem. Jego płaskorzeźby przedstawiają zwycięstwa Rzymian nad Galami. Łuk można oglądać bezpłatnie, a codziennie działa przy nim trasa z nagraniem audio.

Warto też wejść na wzgórze Saint-Eutrope. Z parku na szczycie widać teatr z góry, całe miasto i dolinę Rodanu. Orange łatwo połączyć z rzymskim Vaison-la-Romaine i z winnicami Châteauneuf-du-Pape, a więcej o rzymskich zabytkach regionu można przeczytać w zestawieniu 5 najciekawszych rzymskich zabytków w Prowansji.

Jak zwiedzać Teatr Antyczny w Orange

Teatr jest otwarty codziennie przez cały rok, latem dłużej, zimą krócej. W dni prób i spektakli, zwłaszcza wieczorami, godziny mogą się zmieniać. Muzeum ma własne godziny otwarcia, a poza sezonem zamyka się na przerwę w środku dnia.

Bilet obejmuje wstęp do teatru i muzeum oraz audioprzewodnik. Młodzież, studenci i osoby bezrobotne mają prawo do ulgi, małe dzieci wchodzą bezpłatnie, a rodziny mogą kupić korzystniejszy bilet rodzinny. Latem, w dni rzymskich animacji, bilety są nieco droższe, a za film w wirtualnej rzeczywistości płaci się osobno.

Audioprzewodnik jest dostępny w wielu językach, ale nie ma wśród nich polskiego. Na zwiedzanie teatru i muzeum wystarczy około półtorej godziny. Orchestra i ruiny świątyni są dostępne dla osób na wózkach, trybuny już nie. Psy na smyczy mogą wejść na teren teatru, ale nie do muzeum.

Z dworca w Orange do teatru jest niecały kwadrans pieszo. Rowerzyści dojadą szlakiem Via Venaissia, który zaczyna się przy dworcu, a teatr ma oznaczenie Accueil Vélo. Samochód najwygodniej zostawić na parkingu podziemnym tuż przy teatrze, gdzie krótki postój jest bezpłatny.

Aktualne ceny, godziny otwarcia, dojazd i pozostałe szczegóły znajdują się w informacjach praktycznych.

Teatr Antyczny w Orange – najczęstsze pytania

Czy wejście do Teatru Antycznego w Orange jest płatne?

Tak. Bilet obejmuje wstęp do teatru i muzeum oraz audioprzewodnik. Młodzież i studenci mają prawo do ulgi, a małe dzieci wchodzą bezpłatnie. Aktualne ceny podane są w informacjach praktycznych.

Czy w teatrze w Orange nadal odbywają się przedstawienia?

Tak. Co roku latem odbywa się tu festiwal operowy Chorégies d’Orange, a w ciągu roku koncerty i wieczorne widowisko Odyssée Sonore.

Dlaczego ściana sceny w Orange jest tak wyjątkowa?

To jedyna rzymska ściana sceny w zachodniej części dawnego imperium, zachowana w pierwotnej wysokości – ma 103 metry długości i 37 metrów wysokości.

Antony Réal i Félix Ripert chcieli tylko zorganizować jeden wieczór. Posadzili osiem tysięcy ludzi na drewnianych rusztowaniach, pożyczyli lampy z Paryża i zaufali akustyce, której nikt nie sprawdzał od piętnastu wieków. Nie przypuszczali, że wymyślają festiwal, który przetrwa ponad półtora stulecia. Kiedy latem zapada zmrok, a pod rzymskim murem rozlegają się pierwsze takty opery, ich wieczór trwa nadal.

Wydarzenia
Data ↕Nazwa ▲
26.12 – 29.12L’Odyssée Sonore – świąteczne nocne zwiedzanie teatru w Orange
Informacje praktyczne
Théâtre antique d’Orange
Rue Madeleine Roch, 84100 Orange
Godziny otwarcia
Otwarte:
cały rok, codziennie
Godziny:
teatr:
• marzec: 9.30–17.30
• kwiecień–maj: 9.00–18.00
• czerwiec–sierpień: 9.00–19.00
• wrzesień: 9.00–18.00
• październik: 9.30–17.30
• listopad–luty: 9.30–17.00
muzeum:
• kwiecień–wrzesień: 10.00–18.00
• październik–marzec: 10.00–12.00 i 14.00–17.00
Ostatnie wejście:
30 min przed zamknięciem (koniec wydawania audioprzewodników)
Uwagi:
w dni prób i spektakli godziny mogą się zmieniać
Wstęp i ceny
Bilet normalny:
11,50 € (teatr, muzeum, audioprzewodnik)
w dni animacji latem 1,50 € więcej
Bilety ulgowe:
9,50 € (7–17 lat, studenci, osoby bezrobotne)
0 € (poniżej 7 lat, osoby z niepełnosprawnością z opiekunem)
Bilet rodzinny:
2 + 2 lub 1 + 3: 38 € (w dni animacji 4 € więcej)
Parking:
podziemny przy teatrze (Cours Pourtoules): pierwsze 2 godziny bezpłatnie, potem płatny – źródła nie podają ceny
Rezerwacja:
niepotrzebna; bilety także online
Uwagi:
film VR +5 €; samo muzeum 5,50 €
Zwiedzanie
Zwiedzanie samodzielne:
tak, z audioprzewodnikiem w cenie biletu
Audioprzewodnik i języki:
10 języków: francuski, angielski, niemiecki, niderlandzki, włoski, hiszpański, rosyjski, portugalski, chiński, japoński (brak polskiego); kaucja – dokument tożsamości
Pokazy, warsztaty, aktywności:
film w wirtualnej rzeczywistości (dopłata); wieczorne widowisko Odyssée Sonore
Czas zwiedzania:
teatr i muzeum ok. 1,5 godziny
Dojazd
Samochodem:
A7/A9, zjazd Orange
Komunikacja publiczna:
pociąg do Orange – z dworca niecały kwadrans pieszo
Pieszo i rowerem:
rowerem trasą Via Venaissia od dworca; oznaczenie Accueil Vélo
Parkingi:
podziemny przy teatrze (Cours Pourtoules): pierwsze 2 godziny bezpłatnie, potem płatny – źródła nie podają ceny
Na miejscu
Wózki, dzieci i dostępność:
orchestra i ruiny świątyni dostępne (z pomocą); trybuny niedostępne
Psy:
na smyczy, tylko na zewnątrz (nie w muzeum i sali VR)
Wskazówki:
Łuk triumfalny – kilkaset metrów na północ, bezpłatnie