6 czerwca 1651 roku w ruinach Teatru Antycznego w Arles wydarzyło się coś, co na ponad trzy stulecia połączyło prowansalskie miasto z jednym z najsłynniejszych muzeów świata. Podczas kopania studni robotnicy natrafili najpierw na marmurową głowę. Dalsze prace odsłoniły kolejne części posągu – ciało, nogi i stopy z podstawą. Brakowało jednak obu ramion. Tak rozpoczęła się nowożytna historia Wenus z Arles.
Wenus z Arles – odkrycie 6 czerwca 1651 roku
Rzeźba została odnaleziona w kilku fragmentach na terenie antycznego teatru. Początkowo uznano ją za Dianę. Dopiero późniejsze badania doprowadziły do identyfikacji jako Wenus, czyli rzymskiej Afrodyty. Posąg ma około 2,20 m wysokości i wykonano go z marmuru z Hymettu. Luwr datuje go na koniec I wieku p.n.e. i ostrożnie łączy jego typ z tradycją słynnej Afrodyty z Tespiów przypisywanej Praksytelesowi.
Po odkryciu posąg trafił do zbiorów miejskich Arles i przez około trzydzieści lat był jedną z największych dum miasta. Jego znaczenie rosło tak szybko, że w 1683 roku Arles ofiarowało rzeźbę Ludwikowi XIV.
Od Arles do Ludwika XIV
Król chciał umieścić antyczne arcydzieło w Wersalu. Przed prezentacją powierzono je François Girardonowi, jednemu z najważniejszych rzeźbiarzy królewskich. Restaurator uzupełnił brakujące ramiona, nos i część szyi, a także ingerował w niektóre partie torsu i draperii. Dodał również atrybuty Wenus: jabłko związane z sądem Parysa oraz uchwyt lustra. Dzisiejszy wygląd rzeźby jest więc połączeniem antycznego oryginału i XVII-wiecznej restauracji.
Jak Wenus z Arles trafiła do Luwru
Rzeźba należała do kolekcji królewskiej w Wersalu. Po rewolucji francuskiej została przejęta przez państwo, a według katalogu Luwru trafiła do muzeum w 1798 roku. Przez wiele lat, zanim odkryto Wenus z Milo, to właśnie Wenus z Arles uchodziła we Francji za jeden z najważniejszych wzorów antycznego piękna.
Historia zatoczyła symboliczne koło w 2026 roku. Dzięki wyjątkowemu wypożyczeniu z Luwru oryginalna rzeźba wróciła do Arles na wystawę „Le Passage de Vénus” w Musée départemental Arles antique. Po 343 latach Wenus znów znalazła się w mieście, w którym wydobyto ją spod ziemi.