Wizyta u doktora Nostradamusa
Lekarz, uczony, wizjoner, mąż, ojciec, przyjaciel… Choć znany przede wszystkim jako wizjoner przepowiadający różne wydarzenia w dziejach ludzkości, my poznaliśmy go trochę z innej strony.
Podróżując po Prowansji, trafiliśmy do miasteczka, w którym mieszkał, akurat w czasie średniowiecznego festynu – kompletny przypadek, na który natrafiliśmy dopiero przy wjeździe do miasta, widząc tłumy ludzi w renesansowych strojach zmierzające w jedną stronę. Samochód zostawiliśmy na obrzeżach i wędrowaliśmy przez miasto, które na kilka dni cofnęło się w czasie o wiele stuleci, całkowicie zmieniając swój zwykły, współczesny charakter.

Fêtes Renaissance – trzy dni w XVI wieku
Korowody przebranych ludzi, dawne potrawy, wino wytwarzane tradycyjnymi dla tego okresu metodami, dziczyzna piekąca się na rożnach w środku miasta, zapach dymu mieszający się z wonią przypraw niesionych przez straganiarzy. A do tego jarmark pełen straganów tak realnych, że mieliśmy wrażenie, że jesteśmy w innej epoce – nikt nie wyciągał telefonu, nikt nie łamał iluzji, cała wioska grała swoją rolę z pełnym zaangażowaniem.
Trafiliśmy, jak się później okazało, na organizowane w Salon-de-Provence Fêtes Renaissance, znane też pod nazwą „Salon fête son Histoire” – trzydniowy festiwal, w którym co roku bierze udział ponad tysiąc wolontariuszy w renesansowych strojach, przyciągający blisko dwadzieścia tysięcy widzów. Wydarzenie upamiętnia konkretny moment z historii miasta: wizytę królowej Katarzyny Medycejskiej wraz z jej dworem w 1564 roku, która przybyła do Salon-de-Provence specjalnie po to, by skonsultować się z astrologiem Nostradamusem. Organizatorzy, zrzeszeni w stowarzyszeniu Fêtes et Culture à Salon, przygotowują to wydarzenie każdego roku od nowa, angażując zarówno profesjonalnych aktorów, jak i zwykłych mieszkańców miasta.

Spotkanie z Mistrzem
Przez stare miasto dochodzimy do domu Nostradamusa. Sam Mistrz wita nas na progu swego domostwa. Jest to Nostradamus – lekarz, a dokładniej w tym przypadku chirurg. Pokazuje nam swoje narzędzia, nowoczesne na tamte czasy, ale nam nie przypadają do gustu – metalowe skalpele, kleszcze i piły, poukładane starannie na lnianym płótnie, wyglądają bardziej jak eksponaty z gabinetu tortur niż zestaw lekarski.

Aktorzy grający role kupców i sąsiadów Mistrza chętnie wdają się w rozmowę, częstując przechodniów lokalnym winem i opowieściami o rzekomych cudach uzdrowień, jakich miał dokonać ich słynny sąsiad – opowieści zresztą zabawnie sprzeczne ze sobą nawzajem, jakby każdy sprzedawca miał własną, ubarwioną wersję tej samej historii. Robi się gorąco, kiedy Mistrz chce zaprezentować swoje chirurgiczne umiejętności na ręce Tomka. Chce pokazać jak w tamtych czasach wyglądała amputacja w jego wykonaniu. Jego opowieść i demonstracja narzędzi chirurgicznych sprawia, że trzeba będzie reanimować pacjenta… Minęło już trochę czasu od wizyty u pana doktora, a ja ciągle pamiętam te piły i noże. Horror! Może tak samo za kilka stuleci pomyśli ktoś, patrząc na dzisiejszą medycynę, o przeprowadzanych współcześnie operacjach, sprzęcie i procedurach, które nam wydają się szczytem postępu…
Kim naprawdę był Nostradamus
Na szczęście Mistrz zajął się kolejnym pacjentem, a my wróciliśmy do poznania kolejnych etapów jego żywota. Zaczynamy od dzieciństwa Nostradamusa, spędzonego w rodzinie o żydowskich korzeniach, nawróconej na katolicyzm jeszcze przed jego narodzinami. Poznajemy jego ojca, notariusza z zamiłowaniem do nauk, który wprowadza go w pierwsze tajniki medycyny. Może tragicznie to zabrzmi, ale tajemnice ludzkiego ciała Nostradamus poznaje po raz pierwszy po śmierci własnego ojca. Na nim się uczy…
Kolejne lata to edukacja, zdobywanie doświadczeń i ciężka praca… Studiował najpierw w Awinionie, później medycynę na uniwersytecie w Montpellier, choć jego dyplom lekarski był przez lata kwestionowany, ponieważ wcześniej pracował jako aptekarz – zajęcie uznawane wtedy za niegodne przyszłego doktora. Mimo tych przeszkód formalnych to właśnie praktyczne doświadczenie, zdobyte w najgorszych warunkach epidemii, uczyniło go jednym z najbardziej poszukiwanych lekarzy swojej epoki.
Prawdziwy Michel de Nostredame urodził się w grudniu 1503 roku w Saint-Rémy-de-Provence, a zmarł w lipcu 1566 roku właśnie tutaj, w Salon-de-Provence, gdzie spędził ostatnie dziewiętnaście lat swojego życia. To właśnie w tym mieście, w domu, który dziś zamieniono w muzeum jego imienia, napisał większość swoich słynnych „Centurii” – zbioru czterowierszowych przepowiedni, które przyniosły mu sławę sięgającą znacznie dalej niż granice Prowansji. Sława ta była na tyle duża, że – tak jak inscenizuje to festiwal – najznamienitsze postaci epoki renesansu rzeczywiście przybywały do niego po radę, a sama Katarzyna Medycejska mianowała go później oficjalnym lekarzem i astrologiem królewskim.
Zanim jednak zasłynął jako wizjoner, Nostradamus praktykował przede wszystkim jako lekarz zwalczający epidemie dżumy, przemierzając w młodości Francję i Włochy w poszukiwaniu skutecznych metod leczenia – doświadczenie, które ukształtowało go na długo przed tym, zanim ktokolwiek zainteresował się jego przepowiedniami.
Festyn, który uczy inaczej niż podręcznik
Ten rodzaj spotkania z historią – teatralny, momentami żartobliwy, ale oparty na prawdziwych faktach – działa na wyobraźnię zupełnie inaczej niż zwiedzanie gablot w muzeum, gdzie o tym samym Nostradamusie można przeczytać w spokojniejszej, bardziej kameralnej formie w Domu Nostradamusa.
Festyn i muzeum uzupełniają się nawzajem: jedno daje kontekst historyczny i spokojną refleksję, drugie – żywe, czasem przerysowane, ale zapadające w pamięć doświadczenie tego, jak mogła wyglądać codzienność renesansowego lekarza. Aktor wcielający się w Mistrza nie tylko recytuje fakty, ale odgrywa scenki nawiązujące do prawdziwych praktyk medycznych epoki renesansu – z całym ich urokiem i, jak się przekonaliśmy, całym ich przerażeniem. Wieczorne parady, w które zaangażowani są dosłownie wszyscy mieszkańcy miasta gotowi włożyć na te kilka dni renesansowy kostium, kończą festiwal spektaklem łączącym sztukę cyrkową, teatr uliczny, średniowieczne pieśni, pokazy szermiercze i widowiska rycerskie.
Widzieliśmy sołtysów przebranych za dworzan, sprzedawców pieczywa w strojach żebraków epoki, dzieci biegające w małych renesansowych czepkach, a nawet lokalną orkiestrę grającą na instrumentach rekonstruowanych na wzór tych sprzed czterystu lat – szczegółowość, z jaką całe miasto podchodzi do tego przedsięwzięcia, robi ogromne wrażenie i widać, że to nie jednorazowa atrakcja turystyczna, lecz coś, na co mieszkańcy Salon-de-Provence czekają cały rok.
Warto dodać, że festiwal nie ogranicza się tylko do domu Nostradamusa – obozowiska, warsztaty rzemieślnicze i część spektakli odbywają się też na terenie pobliskiego Château de l’Empéri, dawnej rezydencji arcybiskupów Arles górującej nad miastem, co tylko wzmacnia wrażenie prawdziwej podróży w czasie. Renesansowy jarmark rzemieślniczy, rozstawiony w starym mieście, oferuje odtworzone rękodzieło z epoki – od kutych narzędzi, przez tkaniny farbowane naturalnymi barwnikami, po świece i mydła robione dokładnie tak, jak robiono je czterysta lat temu.
Dla nas ta wizyta u doktora Nostradamusa pozostała jedną z tych chwil, które łączą zabawę z prawdziwą wiedzą historyczną – dokładnie tak, jak chyba zamierzali organizatorzy tego niezwykłego, dorocznego przedsięwzięcia.