Most w Awinion – pastuszek, Rodan i cztery ocalałe łuki
Był rok 1177. Do Awinionu przybył dwunastoletni pastuszek z gór Vivarais, nazywany Bénézet – „mały Benedykt”. Według legendy pasł owce, kiedy usłyszał głos, który kazał mu zejść do Rodanu i zbudować na nim most. Nie miał pieniędzy, nie znał się na budowaniu i nigdy wcześniej nie widział wielkiej rzeki. Przewoźnikowi, który przeprawił go przez nurt, oddał ostatnie trzy monety.
W mieście poszedł prosto do biskupa. Ten wyśmiał go i odesłał do sędziego. Sędzia postanowił zakpić z chłopca jeszcze bardziej: skoro chce budować most, niech najpierw zaniesie nad rzekę kamień, którego – jak mówi opowieść – nie ruszyłoby trzydziestu mężczyzn. Bénézet podniósł go, położył na ramieniu i zaniósł nad wodę jako pierwszy kamień przyszłego mostu.
Tak przynajmniej głosi legenda, spisana wiele lat później. Pewne jest jedno: około 1177 roku nad Rodanem w Awinionie ruszyła budowa, a jej owocem był most, który przez stulecia był jedną z najważniejszych przepraw Europy. Dziś zostały z niego cztery łuki urwane w połowie rzeki – i to właśnie one, rozsławione piosenką, należą do najbardziej rozpoznawalnych atrakcji Prowansji.
Chłopiec, który stał się świętym
Legenda o Bénézecie rozpowszechniła się w połowie XIII wieku. Opowiadali ją bracia z Œuvre du Pont, wspólnoty opiekującej się mostem, którzy zbierali datki na jego utrzymanie – historia o cudzie była najlepszą zachętą dla ofiarodawców. Według tradycji sam Bénézet założył bractwo nazywane później braćmi pontyfikami, czyli dosłownie „budowniczymi mostów”.
Pastuszek nie doczekał końca budowy. Zmarł około 1184 roku, mając zaledwie dziewiętnaście lat, już otoczony czcią. Pochowano go w kaplicy zbudowanej na jednym z filarów mostu, która szybko stała się celem pielgrzymek. Świadkowie opowiadali o uzdrowieniach, o odzyskanym wzroku i słuchu.
Nawet miejsce jego urodzenia budzi spory – jedni wskazują wioskę Burzet w Ardèche, inni Hermillon w Sabaudii. Kiedy most popadł w ruinę, szczątki świętego przeniesiono w XVII wieku do klasztoru celestynów, a w XIX wieku do kościoła Saint-Didier w Awinionie.
Jedyny most między Lyonem a morzem
Budowa trwała do około 1185 roku. Most w Awinion miał 22 łuki i około 900 metrów długości. Przecinał oba ramiona Rodanu, wyspę Barthelasse i łączył Awinion z brzegiem, na którym wyrosło później Villeneuve-lès-Avignon. Przez długi czas był jedynym mostem na Rodanie między Lyonem a Morzem Śródziemnym.

Dla Awinionu oznaczało to fortunę. Już od 1186 roku pobierano myto od towarów przewożonych przez most. Szli nim pielgrzymi wędrujący między Italią a Hiszpanią, kupcy, wojska i podróżni. Most był też granicą: po jednej stronie rzeki zaczynało się królestwo Francji, po drugiej ziemie należące do cesarstwa. Po stronie Villeneuve do dziś stoi wieża Philippe-le-Bel, która kontrolowała wejście na most od francuskiej strony.
Długo powtarzano, że średniowieczny most stanął na filarach dawnego mostu rzymskiego. Dziś historycy w to wątpią: w czasach rzymskich dno Rodanu leżało około trzech metrów niżej, więc ewentualne antyczne fundamenty trudno byłoby wykorzystać.
Wojna, która zmieniła most
Pierwszy most miał kamienne filary i drewnianą nawierzchnię. W 1226 roku, w czasie krucjaty przeciw albigensom, król Ludwik VIII obległ Awinion, który stanął po stronie hrabiego Tuluzy. Miasto skapitulowało po mniej więcej trzech miesiącach, a most – źródło bogactwa i siły Awinionu – został w czasie oblężenia zniszczony. Zwycięzcy kazali też zburzyć część miejskich murów. Odbudowano go szybko, tym razem w całości z kamienia i z wyżej położoną nawierzchnią.

Na drugim filarze stoi do dziś niezwykła, dwupoziomowa kaplica: dolna część jest romańska, górna gotycka. Łączy się ją z imieniem świętego Bénézeta i świętego Mikołaja, patrona przewoźników i flisaków, którzy każdego dnia ryzykowali życie na wzburzonym Rodanie.
Stojąc przy tej kaplicy i patrząc w dół, na prąd rzeki, łatwiej zrozumieć, dlaczego w średniowieczu budowa mostu była uważana za dzieło niemal religijne. Rodan nie był spokojną rzeką z pocztówki. Był żywiołem, który co kilka lat zabierał ludzi, łodzie i fragmenty mostu.
Walka z Rodanem, przegrana w 1668 roku
Przez następne stulecia most w Awinion był nieustannym placem budowy. Rodan zmieniał koryto, a powodzie raz po raz uderzały w filary. W 1479 roku wyjątkowo gwałtowna powódź zburzyła dwa łuki, które odbudowano. Na początku XVII wieku zawaliły się kolejne przęsła, a naprawy stawały się coraz droższe.
Ostateczny cios przyszedł w 1668 roku. Po kolejnej wielkiej powodzi miasto uznało, że dalsza odbudowa nie ma sensu, i porzuciło most. Z 22 łuków zostały cztery, a przez Rodan znów przeprawiano się łodziami i promami.

W 1840 roku most i kaplicę wpisano na listę zabytków historycznych Francji – jako jeden z pierwszych obiektów w kraju – a w 1995 roku razem z Pałacem Papieskim i historycznym centrum Awinionu trafiły na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Od 2010 roku most w Awinion jest przedmiotem wyjątkowego projektu badawczego. Historycy, archeolodzy, geomorfolodzy i specjaliści od rekonstrukcji cyfrowej z CNRS odtworzyli go w 3D i umieścili w średniowiecznym krajobrazie. Efekty można zobaczyć na miejscu, w wystawie „Le Pont retrouvé” – „Odnaleziony most”.
Sur le pont d’Avignon – czy naprawdę tańczono na moście?
Most w Awinion jest dziś znany na całym świecie przede wszystkim dzięki piosence „Sur le pont d’Avignon”. Według oficjalnego serwisu mostu śpiewano o nim już w XV wieku, choć melodie tych dawnych pieśni się nie zachowały. Współczesna popularność utworu zaczęła się w XIX wieku: w 1853 roku Adolphe Adam wykorzystał go w sztuce „Le Sourd ou l’Auberge pleine”, wystawionej w paryskiej Opéra-Comique, a trzy lata później sukces operetki „Sur le pont d’Avignon” rozniósł melodię jeszcze szerzej.
A czy na moście naprawdę tańczono? Popularna opowieść mówi, że pierwotnie śpiewano „sous le pont d’Avignon” – „pod mostem w Awinionie” – bo zabawy odbywały się na wyspie Barthelasse, pod jego przęsłami. To wyjaśnienie brzmi logicznie, skoro most był wąską i ruchliwą przeprawą dla ludzi, zwierząt i wozów. Nie ma jednak dowodów, że na moście nigdy nie tańczono. Więcej o historii piosenki podaje oficjalna strona Pont Saint-Bénézet.
Dziś problem sam się rozwiązał. Most w Awinion odwiedza każdego roku około 300 tysięcy osób. Na czterech ocalałych przęsłach można już bez przeszkód zatańczyć – i wielu turystów robi to, nucąc refren, który zna prawie każdy.
Co zobaczyć na moście
Zwiedzanie zaczyna się przy bulwarze nad Rodanem, u stóp murów miejskich. Najpierw jest ekspozycja z filmami i rekonstrukcją mostu w 3D, która pokazuje, jak wyglądał w pełnej długości. Potem wychodzi się na przęsła i idzie aż do miejsca, w którym most urywa się nad wodą.
Po drodze mija się kaplicę na drugim filarze, a z końca mostu widać Rodan, wyspę Barthelasse, Villeneuve-lès-Avignon z fortem Saint-André i – w drugą stronę – mury miasta, Rocher des Doms i Pałac Papieski. Najładniejsze zdjęcia całego mostu robi się jednak nie z niego, lecz z zewnątrz: z ogrodów Rocher des Doms albo z brzegu na wyspie Barthelasse, skąd widać wszystkie cztery łuki na tle Pałacu Papieskiego.
Most w Awinion najłatwiej połączyć ze zwiedzaniem Pałacu Papieskiego i spacerem po starym mieście – więcej o nim w przewodniku po Awinionie. Po drugiej stronie miasta warto zajrzeć na klimatyczną Rue des Teinturiers.
Jak zwiedzać most w Awinion
Most w Awinion jest otwarty codziennie przez cały rok – od wiosny do jesieni dłużej, zimą krócej. Ostatnich zwiedzających wpuszcza się na krótko przed zamknięciem. Wejście znajduje się przy Boulevard du Rhône.
Wstęp jest płatny, przy czym przewidziano bilety ulgowe, młodzież płaci mniej, a dzieci wchodzą bezpłatnie. Kto zamierza zobaczyć także Pałac Papieski i ogrody papieskie, powinien kupić bilet łączony, który przy zwiedzaniu obu miejsc wyraźnie się opłaca. Oba zabytki obejmuje też Avignon City Pass. Bilety najlepiej kupić wcześniej przez internet.
W cenie biletu jest audioprzewodnik multimedialny w kilkunastu językach, z osobną wersją dla dzieci po francusku i angielsku. We wcześniejszych wykazach języków nie było wśród nich polskiego, więc najlepiej zapytać przy wejściu. Na zwiedzanie mostu z ekspozycją wystarczy około trzech kwadransów. Latem biuro turystyczne organizuje też poranne zwiedzanie z przewodnikiem, zanim pojawią się tłumy.
Do mostu najwygodniej dojść pieszo z centrum – od Pałacu Papieskiego to kilka minut spacerem wzdłuż murów. Samochód lepiej zostawić na jednym z parkingów przy murach miejskich, bo ruch w obrębie starego miasta jest mocno ograniczony. Rowerzyści znajdą przy moście stojaki, a sam zabytek ma oznaczenie Accueil Vélo.
Most ma windę dla osób o ograniczonej mobilności i oznaczenie Tourisme & Handicap. Przed przyjazdem warto zadzwonić i upewnić się, że winda działa. Najlepiej przyjść rano albo pod wieczór – w lipcu, w czasie festiwalu teatralnego, w Awinionie jest bardzo tłoczno.
Aktualne ceny, godziny otwarcia, dojazd i pozostałe szczegóły znajdują się w informacjach praktycznych.
Most w Awinion – najczęstsze pytania
Czy wejście na most w Awinion jest płatne?
Tak, wstęp jest płatny. Młodzież ma bilety ulgowe, a dzieci wchodzą bezpłatnie. Kto chce zobaczyć także Pałac Papieski, zapłaci mniej, kupując bilet łączony. Aktualne ceny znajdują się w informacjach praktycznych.
Dlaczego most w Awinion kończy się w połowie rzeki?
Powodzie Rodanu wielokrotnie niszczyły jego łuki. Po wielkiej powodzi w 1668 roku miasto zrezygnowało z odbudowy i z 22 łuków zostały tylko cztery.
Kim był święty Bénézet?
Według legendy pastuszkiem, który w 1177 roku usłyszał głos nakazujący mu budowę mostu i przekonał mieszkańców Awinionu, podnosząc ogromny kamień. Zmarł około 1184 roku i został pochowany w kaplicy na moście.
Bénézet nie zobaczył mostu w całości. Nie zobaczył też, jak Rodan zabiera kolejne łuki, ani jak miasto w końcu się poddaje. Ale jego most przetrwał w najdziwniejszej możliwej formie – jako fragment urwany w połowie rzeki, który stał się symbolem całej Prowansji. Kiedy stoję na końcu ostatniego przęsła i patrzę na wodę płynącą tam, gdzie kiedyś biegła droga do Villeneuve, myślę, że pastuszek z trzema monetami w kieszeni wygrał jednak z Rodanem. Most zniknął. Legenda została.



