Arles-Cryptoportiques

Cryptoportiques

W Arles łatwo patrzeć w górę: na fasady, wieże, amfiteatr i niebo nad placami. Cryptoportiques każą zrobić coś odwrotnego. Schodzi się pod ziemię, pod dzisiejsze miasto, i nagle okazuje się, że jedna z najważniejszych opowieści o Arles biegnie nie przez to, co najbardziej widoczne, ale przez chłodne, kamienne galerie ukryte pod dawnym forum.

Cryptoportiques – podziemne galerie, w których odnaleziono tarczę Augusta

W 1951 roku, podczas odgruzowywania Cryptoportiques, podziemnych galerii pod dawnym forum Arles, natrafiono na depozyt marmurów: fragmenty posągów i inskrypcji. Wśród nich była marmurowa tarcza – kopia złotej tarczy, którą senat i lud rzymski ofiarowali cesarzowi Augustowi. Wyryty na niej napis wymienia cnoty władcy: męstwo, łaskawość, sprawiedliwość i pobożność wobec bogów i ojczyzny, a wzmianka o ósmym konsulacie Augusta pozwala datować arlezjańską kopię na 26 rok p.n.e. Rok później archeolog Fernand Benoit opisał znalezisko w studium o sanktuarium Augusta i podziemiach forum, a sama tarcza należy dziś do zbiorów Musée départemental Arles antique.

Dziś Cryptoportiques należą do tych miejsc w Arles, które najmocniej działają przez zaskoczenie. Na powierzchni jest plac, ratusz i rytm codziennego miasta. Kilka chwil później schodzi się do podziemnych galerii i wszystko staje się inne: chłodniejsze, ciemniejsze, bardziej surowe. To właśnie tutaj najlepiej czuć, że Arles nie jest zbiorem osobnych zabytków, lecz miastem zbudowanym warstwa po warstwie, z niezwykłą rzymską precyzją. Cryptoportiques, czyli podziemne galerie forum, należą do najstarszych wielkich monumentów Arles i są częścią zespołu wpisanego na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Powstały jako fundament forum nowej kolonii rzymskiej założonej w 46 roku p.n.e. Ich zadaniem było stworzenie ogromnego, stabilnego tarasu pod centralny plac miasta. Nie były więc budowlą widowiskową w takim sensie jak amfiteatr czy teatr, ale bez nich forum nie mogłoby funkcjonować w tej części miasta. Właśnie ta „niewidzialna” rola czyni Cryptoportiques jednym z najbardziej fascynujących miejsc w Arles: pokazują zaplecze rzymskiej urbanistyki, a nie tylko jej reprezentacyjne oblicze.

Pod forum, w samym sercu rzymskiego Arles

Cryptoportiques znajdują się dokładnie tam, gdzie biło serce dawnego Arelate – pod forum, przy dzisiejszej Place de la République. To położenie nie było przypadkowe. Forum stanowiło centrum życia publicznego, politycznego i handlowego, a pod nim zbudowano potężny system galerii, który miał utrzymać całą konstrukcję na nierównym gruncie. Podziemny zabytek zachował się w wyjątkowo dobrym stanie właśnie dlatego, że przez stulecia był ukryty pod późniejszą zabudową miasta.

Dzisiejszy układ ma formę litery U. Oficjalne opracowanie miasta podaje, że założenie mierzy 85,56 metra długości i 58,85 metra szerokości, a tworzą je trzy galerie: północna, zachodnia i południowa. Każde ramię składa się z dwóch równoległych ciągów komunikujących się przez serię arkad wspartych na 32 prostokątnych filarach. Same galerie mają około 8,5 metra szerokości, a wysokość sklepień dochodzi do około 4 metrów. Całość obejmuje mniej więcej 2000 metrów kwadratowych powierzchni. Ciekawostką techniczną jest sposób budowy: galeria południowa została wykuta bezpośrednio w skale, podczas gdy pod galerią północną teren zasypano na kilka metrów – paradoksalnie właśnie ten zabieg pozwolił zachować ślady przedrzymskiego osadnictwa na tym terenie, niedostępne dziś dla zwiedzających, ale odnotowane przez archeologów.

Arles-Cryptoportiques festiwal Fotografii

To liczby, które robią wrażenie dopiero wtedy, gdy stoi się w środku. Pod ziemią wszystko odczuwa się inaczej: powtarzalność arkad, ciężar sklepień i długość korytarzy sprawiają, że Cryptoportiques nie przypominają zwykłej piwnicy ani magazynu. To architektura zbudowana dla ogromnej funkcji publicznej, choć sama przez długi czas nie była przeznaczona dla publiczności. Pierwotne galerie nie służyły do spacerów. Były częścią konstrukcji forum, a dostęp do nich miał charakter użytkowy.

Chłód, cień i inżynieria

Najbardziej porusza mnie tutaj prostota materiału. Kamień, cegła, sklepienia i półmrok wystarczają, by zrozumieć siłę rzymskiej inżynierii. Galerie były dawniej oświetlane i wentylowane przez otwory w sklepieniach, choć większość z nich nie łączy się już dziś bezpośrednio z zewnętrzem. Obecne oświetlenie wykorzystuje te dawne punkty, dzięki czemu miejsce zachowuje swój półmroczny, niemal podskórny charakter. Cały poziom Cryptoportiques znajduje się ponad 6 metrów poniżej dzisiejszego poziomu miasta.

W Arles, gdzie lato potrafi być ostre i jasne, podziemny chłód Cryptoportiques ma niemal fizyczną siłę oddziaływania. Właśnie dlatego to jeden z tych zabytków, które najlepiej odwiedza się nie w pośpiechu, lecz powoli, dając oczom chwilę na przyzwyczajenie się do ciemności. To miejsce nie oferuje widowiska w klasycznym sensie. Daje raczej doświadczenie przejścia przez mechanizm miasta sprzed dwóch tysięcy lat.

Co działo się tu po czasach rzymskich

Historia Cryptoportiques nie skończyła się wraz z upadkiem forum. Na początku V wieku, kiedy forum zaczęło być rozbierane i traciło dawną rangę, galerie zostały podzielone i zaczęły służyć jako prywatne piwnice. Późniejsze przekształcenia sprawiły, że przez długi czas prawdziwa funkcja tego miejsca pozostawała niejasna. W pewnym okresie uważano je nawet za katakumby. Dopiero nowożytne odkrycia i badania pozwoliły zrozumieć, że chodzi o podziemne galerie forum rzymskiego.

W 1737 roku pożar w podziemiach kościoła Saint-Lucien pomógł zwrócić uwagę na rzymskie pochodzenie budowli, a w 1951 roku odgruzowanie galerii odsłoniło depozyt marmurów, fragmenty rzeźb i inskrypcji, w tym napis odnoszący się do cesarza Augusta. To właśnie te znaleziska potwierdziły tożsamość Cryptoportiques i ich związek z forum oraz kultem cesarskim w rzymskim Arles. Dzięki temu miejsce odzyskało swoje prawdziwe znaczenie w historii miasta.

Warto dodać, że dostęp do galerii, wcześniej rozgrabionych i podzielonych na prywatne piwnice, został całkowicie zamknięty już w X wieku, gdy nad nimi wzniesiono właśnie kościół Saint-Lucien – dopiero wielowiekowe, stopniowe odgruzowywanie piwnica po piwnicy doprowadziło do ich ponownego odkrycia. Dla zwiedzających Cryptoportiques otworzono dopiero w 1966 roku. W międzyczasie, podczas II wojny światowej, podziemne galerie posłużyły mieszkańcom Arles jako schron przeciwlotniczy – kolejna, mniej znana warstwa ich długiej historii.

Dlaczego Cryptoportiques są tak ważne dla Arles

Wielkie zabytki Arles, należące do najbardziej znanych atrakcji Prowansji, zwykle kojarzą się z tym, co otwarte na słońce: amfiteatrem, teatrem, termami, Alyscamps. Cryptoportiques pokazują drugą stronę tej samej cywilizacji. Bez nich trudniej zrozumieć, jak funkcjonowało rzymskie miasto i jak bardzo przemyślana była jego organizacja. UNESCO wskazuje Cryptoportiques jako jedne z najstarszych i najważniejszych rzymskich budowli Arles, reprezentujących zestaw miejskich urządzeń wprowadzonych przez Rzymian do Galii.

Arles-Cryptoportiques pokazy zdjęć

Lubię to miejsce także dlatego, że opowiada o Arles bez efektownej dekoracyjności. Nie ma tu marmurowej sceny teatru ani monumentalnej areny. Jest za to czysta konstrukcja, surowa logika budowy i wrażenie, że schodzi się pod skórę miasta. Dla kogoś, kto chce rozumieć Arles głębiej, a nie tylko oglądać je z powierzchni, Cryptoportiques są jednym z najważniejszych adresów.

Cryptoportiques nie są miejscem dla tych, którzy szukają w Arles wyłącznie najpiękniejszego widoku. To zabytek dla tych, którzy lubią czuć ciężar historii w materiale, w konstrukcji i w ciszy podziemi. Właśnie tu najłatwiej zrozumieć, że rzymskie Arles było organizmem budowanym z niezwykłą precyzją – od monumentalnych fasad aż po to, czego zwykle nie widać.

Dla mnie to jedno z najbardziej przejmujących miejsc w mieście. Nie dlatego, że jest najładniejsze, ale dlatego, że najuczciwiej pokazuje trwałość Arles. Na górze żyje współczesne miasto. Pod spodem nadal stoją galerie, które dwa tysiące lat temu utrzymywały forum. I ta równoczesność światów robi tu największe wrażenie.

Jak zwiedzać Cryptoportiques w Arles

Wejście do Cryptoportiques prowadzi przez Hôtel de Ville przy Place de la République, a do galerii schodzi się schodami przez podziemia ratusza. Z tego powodu zabytek nie jest dostępny dla osób z ograniczoną mobilnością.

Cryptoportiques są otwarte codziennie przez cały rok, od wiosny do jesieni dłużej niż zimą, z przerwą w kilka świąt. Wstęp jest płatny, ale bilet kosztuje niewiele, a niepełnoletni wchodzą bezpłatnie. Galerie obejmują także karty zwiedzania miasta, Pass Liberté i Pass Avantage, więc kto planuje zobaczyć kilka antycznych zabytków Arles, zapłaci za każdy z nich mniej. Osoby zwiedzające indywidualnie nie muszą rezerwować wejścia.

Podziemia zwiedza się samodzielnie, przechodząc kolejno galerią północną, zachodnią i południową, a w wakacje szkolne odbywają się również zwiedzania z przewodnikiem, prowadzone po francusku. Na całość wystarczy od pół godziny do trzech kwadransów. W galeriach panuje chłód nawet w upalne dni, dlatego latem przyda się coś do narzucenia na ramiona.

Zabytek leży w ścisłym centrum miasta, więc samochód najlepiej zostawić na jednym z parkingów przy obwodnicy starego miasta i dalej iść pieszo. Wizytę łatwo połączyć ze spacerem do amfiteatru, teatru antycznego, term Konstantyna albo kościoła Saint-Trophime.

Aktualne ceny, godziny otwarcia, dojazd i pozostałe szczegóły znajdują się w informacjach praktycznych.

Cryptoportiques – najczęstsze pytania

Czym są Cryptoportiques w Arles?
To podziemne galerie stanowiące fundament dawnego forum rzymskiego w Arles.

Gdzie znajdują się Cryptoportiques?
Znajdują się pod Place de la République, przy Hôtel de Ville w centrum Arles.

Z jakiego okresu pochodzą Cryptoportiques?
Powstały w I wieku p.n.e., jako jedna z pierwszych wielkich realizacji urbanistycznych nowej kolonii rzymskiej.

Czy Cryptoportiques są na liście UNESCO?
Tak, należą do zespołu rzymskich i romańskich zabytków Arles wpisanych na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Czy wstęp do Cryptoportiques jest płatny?
Tak, ale bilet należy do najtańszych wśród zabytków Arles, osoby niepełnoletnie wchodzą bezpłatnie, a galerie obejmują także karty zwiedzania miasta. Szczegóły podane są w informacjach praktycznych.

W 1951 roku z półmroku tych galerii wyniesiono marmurową tarczę z imieniem Augusta i jego cnotami. Cryptoportiques nadal dźwigają dawne forum, a ja wychodzę z nich na Place de la République z poczuciem, że pod stopami współczesnego Arles wciąż pracuje rzymskie miasto.

Informacje praktyczne
Cryptoportiques du Forum
Hôtel de Ville, Place de la République, 13200 Arles
Godziny otwarcia
Otwarte:
cały rok, codziennie (oprócz 1.01, 1.05, 1.11, 11.11 i 25.12)
Godziny:
• marzec–kwiecień: 9.00–18.00
• maj–wrzesień: 9.00–19.00
• październik: 9.00–18.00
• listopad–luty: 10.30–16.30
Ostatnie wejście:
30 min przed zamknięciem
Uwagi:
możliwe zamknięcia podczas festiwali i imprez
Wstęp i ceny
Bilet normalny:
5 €
Bilety ulgowe:
4 € (studenci, osoby z niepełnosprawnością i opiekunowie, nauczyciele)
0 € (poniżej 18 lat)
Bilety łączone i karty:
Parking:
Boulevard des Lices i Parc du Centre: ok. 2 € za godzinę (8.00–20.00)
Rezerwacja:
dla osób indywidualnych nie przewidziano (rezerwacja tylko dla grup)
Uwagi:
Bezpłatnie dla wszystkich: Europejskie Dni Dziedzictwa (trzeci weekend września)
Zwiedzanie
Zwiedzanie samodzielne:
tak – trzy podziemne galerie (północna, zachodnia i południowa)
zwykle w wakacje szkolne, po francusku
Czas zwiedzania:
30–45 minut
Dojazd
Samochodem:
do centrum Arles, dalej pieszo (parkingi przy Boulevard des Lices)
Komunikacja publiczna:
dworzec Arles – ok. 15 min pieszo do starego miasta
Pieszo i rowerem:
wejście przez ratusz (Hôtel de Ville) przy Place de la République; kilka minut od teatru antycznego
Parkingi:
Boulevard des Lices i Parc du Centre: ok. 2 € za godzinę (8.00–20.00)
Na miejscu
Wózki, dzieci i dostępność:
niedostępne dla osób o ograniczonej mobilności – zejście schodami przez podziemia ratusza
Wskazówki:
galerie ponad 6 m poniżej poziomu ulicy – chłodno nawet w upały