Arena w Arles

Arena Arles – amfiteatr

W lipcu 1830 roku, by uczcić zdobycie Algieru, Arlezjanie wypuścili byki na arenę rzymskiego amfiteatru, z którego dopiero co wyburzano średniowieczne domy. Po piętnastu wiekach przerwy Arena w Arles znów stała się miejscem widowisk – i jest nim do dziś.

Arena w Arles – amfiteatr, w którym po piętnastu wiekach znów wypuszczono byki

W lipcu 1830 roku do Arles dotarła wiadomość, że francuskie wojsko zdobyło Algier. Miasto postanowiło to uczcić w wyjątkowy sposób. Wewnątrz rzymskiego amfiteatru, z którego od kilku lat wyburzano domy, zrobiło się już dość miejsca, by na dawnej arenie zorganizować widowisko. Arlezjanie przyprowadzili byki.

Była to pierwsza gonitwa byków w historii tego miejsca – i pierwsze wielkie widowisko od czasów rzymskich. Archeolog Jules Formigé pisał później, że w 1830 roku, po piętnastu wiekach przerwy, znów urządzono tu igrzyska. Część trybun wciąż była zasłonięta resztkami domów, a wokół areny stały średniowieczne wieże, ale publiczność siedziała tam, gdzie kiedyś siedzieli Rzymianie.

Od tamtego lata budowla nosi nazwę, pod którą zna ją cały świat: Arènes, Arena. Stała się jedną z najsłynniejszych aren tauromachii w Europie, a zarazem najczęściej odwiedzanym zabytkiem miasta. Po Rzymie to właśnie w Arles zachowało się najwięcej rzymskich zabytków, a osiem z nich znajduje się na liście UNESCO. Arena w Arles należy dziś do najważniejszych atrakcji Prowansji – i do tych nielicznych, które przez dwa tysiące lat nigdy nie przestały być używane.

Amfiteatr cesarza Domicjana

Amfiteatr zbudowano pod koniec I wieku n.e., najpewniej w latach 80–90, za panowania cesarza Domicjana. Było to częścią wielkiej rozbudowy Arles w epoce Flawiuszów, kiedy miasto wylewało się poza swoje dawne granice. Budowlę postawiono w najwyższym punkcie miasta, tak żeby była widoczna z daleka – zarówno od strony Rodanu, jak i z dróg prowadzących do Arles.

Wzorem było rzymskie Koloseum, ukończone zaledwie kilka lat wcześniej. Arena w Arles ma kształt elipsy o wymiarach 136 na 107 metrów. Jej fasada składa się z dwóch pięter po sześćdziesiąt arkad: dolne ozdobiono pilastrami, górne półkolumnami. Wewnątrz, na 34 rzędach trybun, mieściło się około 21 tysięcy widzów.

Najbardziej imponujący jest jednak system komunikacji. Sieć bram, galerii i schodów, rozłożonych na kilku poziomach, kierowała widzów prosto do ich sektorów, a cała budowla mogła się szybko zapełnić i opróżnić. Z tych samych przejść korzysta publiczność podczas współczesnych ferii.

Sama arena, czyli piaszczysty plac o wymiarach 69 na 40 metrów, była oddzielona od trybun murem ochronnym. Nad nią leżała drewniana podłoga, pod którą mieściły się maszyny, klatki dla zwierząt i kulisy.

Walki gladiatorów i polowania

W rzymskim amfiteatrze nie wystawiano sztuk teatralnych – od tego był teatr antyczny, stojący zaledwie kilka minut spacerem dalej. Tutaj odbywały się walki gladiatorów, polowania na dzikie zwierzęta i publiczne egzekucje. Igrzyska finansowali bogaci obywatele i urzędnicy, dla których była to najskuteczniejsza forma zdobywania popularności.

Dzień w amfiteatrze miał swój rytm: rano polowania na zwierzęta sprowadzane z daleka, w południe egzekucje, po południu najważniejsze walki gladiatorów. Nie wszystkim się to podobało. Filozof Seneka w jednym ze swoich listów opisywał z obrzydzeniem południowe widowiska, podczas których skazańców wypuszczano na arenę bez żadnej ochrony – i pisał, że wraca z amfiteatru bardziej okrutny i mniej ludzki. O tym, jak wyglądało życie w rzymskim mieście poza areną, opowiada artykuł Życie codzienne w rzymskiej Prowansji.

Miasto w środku amfiteatru

Kiedy cesarstwo słabło, a najazdy stawały się coraz częstsze, mieszkańcy Arles znaleźli dla amfiteatru nowe zastosowanie. Grube mury i zamknięty kształt budowli nadawały się idealnie na fortecę. Z czasem dostawiono do niej cztery wieże obronne, z których trzy stoją do dziś, a wnętrze wypełniło się domami.

Powstało prawdziwe miasteczko: z ponad dwustoma domami, placem pośrodku i dwiema kaplicami. Kiedy w 1495 roku Arles odwiedził niemiecki lekarz i podróżnik Hieronymus Münzer, zanotował, że w dawnym teatrze mieszkają biedni ludzie, a ich chaty wypełniają łuki i samą arenę. Król Franciszek I, zwiedzając miasto w 1516 roku, miał żałować, że tak wspaniała budowla znajduje się w tak opłakanym stanie.

Mimo królewskich apeli i miejskich zakazów mieszkańcy nie chcieli się wyprowadzać. W 1609 roku Henryk IV zażądał wyburzenia domów – bez skutku. W 1735 roku rada miasta zakazała przynajmniej odbudowywania tych, które się zawaliły. Wywłaszczenia zaczęły się dopiero pod koniec XVIII wieku, a przełom przyniósł rok 1825 i decyzja mera Arles, barona de Chartrouse. Z amfiteatru usunięto 212 domów i dwie kaplice. Wyburzanie trwało latami, ale już w 1830 roku było na tyle zaawansowane, że na arenie mogły wystąpić byki.

Plaza de toros

Od lata 1830 roku Arena w Arles na dobre stała się miejscem tauromachii. Nie była to nowość wymyślona od zera – zabawy z bykami z pastwisk Camargue miały w okolicy bardzo długą tradycję, a teraz zyskały wreszcie godną scenę. Przez pierwsze pół wieku odbywały się tu głównie gonitwy w stylu hiszpańsko-francuskim, a pierwsza corrida zakończona śmiercią byka odbyła się w 1892 roku. Od końca XIX wieku występowała tu słynna dynastia Poulych – hodowców byków, zawodników i matadorów z Beaucaire.

Arles leży na skraju Camargue i ma też własną, znacznie łagodniejszą tradycję: course camarguaise. W tej odmianie byk nie ginie, a zawodnicy w białych strojach, zwani raseteurs, próbują zerwać mu z rogów kokardę i sznurki. Najbardziej prestiżowe zawody tego typu, Cocarde d’Or, odbywają się właśnie na arenie w Arles.

Dwa najważniejsze wydarzenia roku to Feria de Pâques w Wielkanoc, organizowana od 1952 roku, i Feria du Riz we wrześniu. Corrida budzi we Francji coraz większe kontrowersje, ale w Arles wciąż jest ważną częścią lokalnej tożsamości. Na arenie odbywają się też koncerty, spektakle i rekonstrukcje walk gladiatorów – dziś trybuny mogą pomieścić około 12,5 tysiąca osób.

Prace przy amfiteatrze nigdy się właściwie nie skończyły. Wyburzanie domów trwało do połowy XIX wieku, a konserwacja kamienia, fasady i trybun toczy się etapami do dziś. Z tego powodu niektóre fragmenty budowli bywają okresowo zasłonięte rusztowaniami.

W 1840 roku Arena trafiła na pierwszą listę zabytków historycznych Francji, a w 1981 roku – razem z innymi rzymskimi i romańskimi zabytkami Arles – na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Pod koniec 1888 roku namalował ją Vincent van Gogh: jego obraz „Widzowie na arenie w Arles” pokazuje nie samą walkę, lecz kolorowy tłum na trybunach. Więcej o jego pobycie w mieście można przeczytać w artykule Van Gogh w Prowansji.

Co zobaczyć w Arenie w Arles

Zwiedzanie zaczyna się od spaceru po galeriach, które tworzą dwa pierścienie wokół areny. Warto wyjść na górne trybuny – stamtąd widać całe wnętrze, a w pogodny dzień także dachy Arles i dolinę Rodanu. Jedną ze średniowiecznych wież można zwykle zdobyć po schodach i z góry spojrzeć na miasto.

Od wiosny 2025 roku można też zejść do odrestaurowanych galerii podziemnych. W tych labiryntach korytarzy mieściły się kiedyś izba chorych i kostnica, a w około dziesięciu wnękach trzymano dzikie zwierzęta przed walką. Część podziemi zwiedza się z przewodnikiem.

Kiedy stoję na piasku areny i patrzę w górę na trybuny, łatwo zapomnieć, że to budowla sprzed dwóch tysięcy lat. Barierki, tablice z reklamami i sprzęt nagłośnieniowy przypominają raczej współczesny stadion – i w pewnym sensie nim właśnie jest. Tuż obok warto zajrzeć do Alyscamps i term Konstantyna, a kto chce porównać Arles z sąsiednim miastem, znajdzie podobną arenę w Nîmes. Obie powstały mniej więcej w tym samym czasie i mają po sześćdziesiąt arkad na piętrze, ale ta w Nîmes jest nieco mniejsza – jej dłuższa oś mierzy 133 metry. Ona również przez średniowiecze była zamieszkaną fortecą i została oczyszczona z domów w XIX wieku.

Jak zwiedzać arenę w Arles

Arena jest otwarta codziennie przez cały rok, latem dłużej niż zimą. Zamyka się ją tylko w nieliczne święta, a podczas wielkanocnej Feria i innych dużych imprez bywa nieczynna albo godziny zwiedzania są skracane.

Wstęp jest płatny, ale dzieci i młodzież wchodzą bezpłatnie, a studenci, nauczyciele i kilka innych grup mają bilet ulgowy. Kto zamierza zobaczyć w Arles więcej zabytków, powinien rozważyć bilet łączony z pobliskim teatrem antycznym albo jeden z karnetów, Pass Liberté lub Pass Avantage, obejmujących zabytki i muzea miasta. Posiadacze karnetów mają też zniżki w innych miejscach regionu, między innymi w Fondation Vincent van Gogh, opactwie Montmajour, zamku w Tarascon i Glanum. Wszystkie warianty opisuje artykuł o biletach łączonych w Arles. Podczas wrześniowych Europejskich Dni Dziedzictwa wstęp jest bezpłatny.

W czasie szkolnych wakacji w cenie biletu są pokazy walk gladiatorów, animacje dla dzieci i krótkie zwiedzanie z przewodnikiem. Odrestaurowane podziemia zwiedza się głównie z przewodnikiem, w wybranych terminach.

Na zwiedzanie wystarczy około godziny, a z podziemiami i wieżą – półtorej. Arena jest trudno dostępna dla osób o ograniczonej mobilności: posadzka jest nierówna, a na trybuny prowadzą strome schody. Psów nie wpuszcza się do środka. Najspokojniej jest rano albo pod koniec dnia, kiedy kamień nabiera ciepłego koloru.

Arena stoi w samym centrum starego miasta, kilka minut od teatru antycznego, więc najlepiej dojść do niej pieszo. Samochód można zostawić na jednym z płatnych parkingów w centrum, skąd jest mniej niż dziesięć minut spacerem.

Aktualne ceny, godziny otwarcia, dojazd i pozostałe szczegóły znajdują się w informacjach praktycznych.

Arena w Arles – najczęstsze pytania

Czy wejście do Areny w Arles jest płatne?

Tak, ale dzieci i młodzież wchodzą bezpłatnie, a studenci i kilka innych grup mają bilet ulgowy. Arena jest też w karnetach Pass Liberté i Pass Avantage. Aktualne ceny są w informacjach praktycznych.

Czy w Arenie w Arles nadal odbywają się corridy?

Tak, podczas Feria de Pâques w Wielkanoc i Feria du Riz we wrześniu. Odbywają się tu też bardziej łagodne gonitwy camargue’skie, w których byk nie ginie, oraz koncerty i spektakle.

Czy można zwiedzać podziemia Areny w Arles?

Tak, od wiosny 2025 roku część odrestaurowanych galerii podziemnych jest udostępniona zwiedzającym, głównie z przewodnikiem.

Arlezjanie, którzy latem 1830 roku przyprowadzili byki na zasypany gruzem piasek areny, chcieli tylko uczcić zwycięstwo odległej armii. Nie wiedzieli, że wymyślają nową historię dla budowli, która przez piętnaście stuleci nie widziała żadnych igrzysk. Dziś, kiedy podczas ferii na trybunach zasiadają tysiące ludzi, a na arenę wbiega byk, Rzymianie pewnie by się nie zdziwili. Amfiteatr w końcu robi to, do czego go zbudowano.

Wydarzenia
Data ▼Nazwa ↕
niedz. 10.10.2027Finał Trophée des As w arenach Arles
pon. 5.07.2027Cocarde d’Or w arenach Arles
Informacje praktyczne
Amphithéâtre d’Arles (Arènes d’Arles)
1 Rond-point des Arènes, 13200 Arles
Godziny otwarcia
Otwarte:
cały rok, codziennie (oprócz 1.01, 25.12 i Ferii wielkanocnej – od Wielkiego Piątku do Poniedziałku Wielkanocnego)
Godziny:
• marzec–kwiecień: 9.00–18.00
• maj–wrzesień: 9.00–19.00
• październik: 9.00–18.00
• listopad–luty: 10.30–16.30
Ostatnie wejście:
30 min przed zamknięciem
Uwagi:
możliwe zamknięcia podczas festiwali i imprez
Wstęp i ceny
Bilet normalny:
11 €
Bilety ulgowe:
9 € (studenci, osoby z niepełnosprawnością i opiekunowie, nauczyciele)
0 € (poniżej 18 lat)
Bilety łączone i karty:
Parking:
Boulevard des Lices i Parc du Centre: ok. 2 € za godzinę (8.00–20.00)
Rezerwacja:
dla osób indywidualnych nie przewidziano (rezerwacja tylko dla grup)
Uwagi:
Bezpłatnie dla wszystkich: Europejskie Dni Dziedzictwa (trzeci weekend września)
Zwiedzanie
Zwiedzanie samodzielne:
tak
podziemia – głównie z przewodnikiem, w wybranych terminach; w wakacje szkolne krótkie zwiedzanie z przewodnikiem (ok. 45 min) w cenie biletu
Pokazy, warsztaty, aktywności:
w wakacje szkolne pokazy walk gladiatorów i animacje (w cenie biletu)
Czas zwiedzania:
ok. 1 godziny; z podziemiami i wieżą ok. 1,5 godziny
Dojazd
Samochodem:
do centrum Arles, dalej pieszo (parkingi przy Boulevard des Lices)
Komunikacja publiczna:
dworzec Arles – ok. 15 min pieszo do starego miasta
Pieszo i rowerem:
po starym mieście; kilka minut od teatru antycznego
Parkingi:
Boulevard des Lices i Parc du Centre: ok. 2 € za godzinę (8.00–20.00)
Na miejscu
Wózki, dzieci i dostępność:
trudna: nierówna posadzka, strome schody na trybuny
Psy:
nie