Teatr antyczny w Arles

Teatr Antyczny w Arles

W V wieku z rozkazu biskupa Hilarego rozbierano teatr w Arles na marmur dla nowych bazylik, a diakonowi Cyrylowi spadł na stopę blok kamienia. Z setki kolumn zostały dwie – „dwie wdowy” – a Teatr Antyczny w Arles latem znów gra.

Teatr Antyczny w Arles – scena, którą rozebrano na kościoły

W pierwszej połowie V wieku biskup Arles Hilary wydał polecenie, które dla miasta wydawało się oczywiste. Stary rzymski teatr stał pusty, a Kościół potrzebował kamienia i marmuru na nowe bazyliki. Robotnicy zaczęli więc zdejmować ze sceny kolumny, płyty i rzeźby, które przez ponad czterysta lat zdobiły jedno z najpiękniejszych miejsc Arelate.

Przy rozbiórce pracował diakon Cyryl. Pewnego dnia spadł mu na stopę blok marmuru. Tę drobną scenę zapisano w żywocie biskupa Hilarego i dzięki niej wiadomo, jak zaczął się koniec rzymskiego teatru w Arles. Nie zniszczyli go barbarzyńcy ani trzęsienie ziemi. Rozebrali go sami mieszkańcy, kamień po kamieniu, bo teatr przestał być potrzebny, a marmur był cenny.

Dziś z setki kolumn, które zdobiły ścianę sceny, stoją dwie. Arlezjanie nazywają je „dwiema wdowami”. Kiedy stoję przed nimi, trudno uwierzyć, że Teatr Antyczny w Arles był kiedyś jednym z pierwszych kamiennych teatrów rzymskiego świata.

Teatr Augusta w Arelate

Budowa teatru zaczęła się około 40–30 roku p.n.e., a skończyła około 12 roku p.n.e., za panowania cesarza Augusta. Arelate było wtedy świeżo założoną kolonią weteranów VI Legionu i jednym z najważniejszych portów nad Rodanem. Teatr powstał prawie sto lat przed pobliską Areną.

W przeciwieństwie do teatru w Orange, którego widownię w całości oparto o zbocze wzgórza, w Arles dużą część widowni podtrzymywały arkady i sklepione korytarze. Półkolista widownia miała średnicę 102 metrów. Na 33 rzędach mieściło się około 10 tysięcy widzów. Przed nimi leżała orchestra, a dalej drewniana scena o długości 50 metrów i szerokości 6 metrów.

Za sceną wznosiła się scaenae frons – ściana ozdobiona mniej więcej setką korynckich kolumn z kolorowego marmuru, niszami i posągami. Ścianę zdobił kolosalny posąg cesarza Augusta. W ruinach teatru znaleziono też słynną Wenus z Arles, dziś w Luwrze, oraz marmurową głowę kobiety znaną jako Głowa z Arles. Posąg Augusta i Głowa z Arles są w Musée départemental Arles antique.

Od teatru do kamieniołomu

Kiedy chrześcijaństwo stało się religią Arles, teatr stracił sens. Widowiska uznano za pogańskie i gorszące, a sama budowla zmieniła się w źródło materiału. Po rozbiórce z czasów biskupa Hilarego przyszły kolejne.

Między końcem VI a początkiem VIII wieku jedną ze ścian teatru wzmocniono i włączono w mury miejskie. Dobudowano do niej wieżę obronną, nazywaną Tour de Rotland lub wieżą Rolanda. Stoi do dziś i od strony ulicy najłatwiej ją rozpoznać. Na gruzach widowni wyrosły domy, ogrody i uliczki. Później swoje pierwsze kolegium urządzili tu jezuici. Przez stulecia z całego teatru widać było tylko dwie samotne kolumny wystające ponad dachy.

Odkopywanie teatru

Pierwszy wielki powrót teatru do historii nastąpił w 1651 roku, kiedy przy kopaniu studni znaleziono Wenus. Na systematyczne prace trzeba było jednak czekać prawie dwa stulecia. W 1828 roku ówczesny mer Arles, baron de Chartrouse, zaczął odkopywać teatr spod zabudowy.

W 1840 roku teatr znalazł się na pierwszej liście zabytków historycznych Francji, przygotowanej przez Prospera Mériméego. W latach czterdziestych XIX wieku prace wznowiono, a zakończono je w 1860 roku. Wykupiono i rozebrano ostatnie domy wciśnięte w widownię, a teatr po raz pierwszy od średniowiecza znów było widać w całości. W 1981 roku razem z innymi rzymskimi i romańskimi zabytkami Arles trafił na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Co zobaczyć w Teatrze Antycznym w Arles

Teatr Antyczny w Arles zachował się gorzej niż ten w Orange. Nie ma tu wysokiej ściany sceny ani pełnej widowni. Właśnie dlatego warto przyjść tu z wyobraźnią i obejść go powoli, patrząc na ślady, które zostały.

Dwie wdowy

Dwie korynckie kolumny z marmuru, na których wciąż leży fragment belkowania, to najbardziej rozpoznawalny obraz teatru. Stoją w miejscu, gdzie była ściana sceny. Wokół nich leżą porozrzucane fragmenty kolumn, kapiteli i gzymsów. Dobrze jest usiąść na chwilę na dolnych rzędach widowni i spojrzeć na nie z miejsca rzymskiego widza.

Widownia i orchestra

Zachowały się dolne rzędy widowni i orchestra. W pierwszych rzędach siedzieli najważniejsi mieszkańcy kolonii. Wyższe partie widowni odbudowano tylko częściowo, a w wielu miejscach widać gołe fundamenty i łuki, na których się opierały.

Wieża Rolanda

Od strony ulicy teatr zamyka średniowieczna wieża wbudowana w rzymski mur. To najlepszy przykład tego, jak Arles przez wieki wykorzystywało swoje zabytki – nie jako pamiątki, tylko jako gotowe ściany i fundamenty.

Posągi z teatru w muzeum

Najcenniejsze rzeźby, które zdobiły ścianę sceny, nie stoją już w Teatrze Antycznym w Arles. Wenus wyjechała do Wersalu, a potem do Luwru. Kolosalny posąg Augusta i marmurową Głowę z Arles można zobaczyć w Musée départemental Arles antique nad Rodanem, kilkanaście minut spacerem od teatru. Warto zajrzeć tam po zwiedzaniu ruin – dopiero przy tych posągach widać, jak bogata musiała być scena, na którą dziś patrzy się przez dwie samotne kolumny.

Pełną historię budowli, z kolejnymi etapami rozbiórki i odkopywania, opisuje francuska Wikipedia.

Teatr, który znów gra

Teatr Antyczny w Arles nie jest tylko ruiną. Od końca czerwca do sierpnia odbywają się tu koncerty i spektakle. Tu otwierane są wieczory festiwalu fotografii Rencontres d’Arles, tu grają muzycy festiwalu Les Suds i Escales du Cargo, tu odbywa się Festival du film péplum i Fêtes d’Arles, podczas których mieszkańcy zakładają tradycyjne stroje. W dni koncertów teatr zamyka się dla zwiedzających wcześniej. Zapowiedzi wydarzeń są na bieżąco publikowane w aktualnościach, na przykład finał Arles Danse.

Teatr leży kilka minut spacerem od Areny, Cryptoportiques, Term Konstantyna i Alyscamps. Całe rzymskie Arles można obejść w jeden dzień – więcej o mieście w przewodniku po Arles. Porównanie z lepiej zachowaną sceną daje Teatr Antyczny w Orange.

Jak zwiedzać Teatr Antyczny w Arles

Teatr Antyczny w Arles jest otwarty codziennie przez cały rok, od wiosny do jesieni dłużej, zimą krócej. Ostatnich zwiedzających wpuszcza się nieco przed zamknięciem. Teatr nie przyjmuje gości w kilka świąt w roku, a w dni koncertów i festiwali zamyka się wcześniej, już po południu, co warto sprawdzić, planując wizytę latem.

Wstęp jest płatny, przysługują ulgi, a dzieci i młodzież wchodzą bezpłatnie. Biuro turystyczne w Arles sprzedaje bilet łączony z Areną, a teatr wchodzi także w skład karnetów Pass Liberté i Pass Avantage, obejmujących kilka zabytków i muzeów Arles – omawia je artykuł o biletach łączonych w Prowansji. Podczas Europejskich Dni Dziedzictwa, we wrześniu, wstęp jest bezpłatny dla wszystkich. Osoby zwiedzające indywidualnie nie muszą niczego rezerwować.

Na zwiedzanie wystarczy od 45 minut do godziny. Teatr jest trudno dostępny dla osób o ograniczonej mobilności, a z psami wejść nie można. Latem jest tu mało cienia, więc najlepiej przyjść rano albo pod koniec dnia.

Wejście jest od strony Rue de la Calade, w samym centrum starego miasta, kilka minut spacerem od Areny, z którą najłatwiej połączyć wizytę. Samochód najlepiej zostawić na płatnych parkingach przy Boulevard des Lices i dojść pieszo.

Aktualne ceny, godziny otwarcia, dojazd i pozostałe szczegóły znajdują się w informacjach praktycznych.

Teatr Antyczny w Arles – najczęstsze pytania

Czy wstęp do Teatru Antycznego w Arles jest płatny?

Tak, ale przysługują ulgi, a dzieci i młodzież wchodzą bezpłatnie. Teatr jest też objęty biletem łączonym z Areną oraz karnetami Pass Liberté i Pass Avantage. Aktualne ceny znajdują się w informacjach praktycznych.

Czym różni się teatr w Arles od teatru w Orange?

Teatr w Orange zachował pełną ścianę sceny i widownię opartą o wzgórze. Teatr w Arles przez wieki rozbierano na materiał, więc zostały z niego dolne rzędy widowni, orchestra i dwie kolumny.

Co znaleziono w ruinach teatru w Arles?

Najsłynniejsze znalezisko to Wenus z Arles, odkryta w 1651 roku i dziś w Luwrze. W teatrze znaleziono też kolosalny posąg Augusta i Głowę z Arles, które są w Musée départemental Arles antique.

Czy w teatrze w Arles odbywają się przedstawienia?

Tak. Od końca czerwca do sierpnia odbywają się tu koncerty, wieczory festiwalu fotografii, pokazy filmowe i Fêtes d’Arles.

W V wieku diakon Cyryl rozbierał teatr na kościoły i oberwał w stopę blokiem marmuru. Marmur poszedł na kościoły, kolumny zniknęły, a na widowni wyrosły domy. Z całej sceny zostały dwie kolumny, które przez wieki wystawały ponad dachy jak dwie wdowy czekające na powrót zmarłych. I doczekały się – latem pod nimi znów siadają ludzie, gasną światła i zaczyna się przedstawienie.

Wydarzenia
Data ↕Nazwa ▲
sob. 3.07.2027Bandura – koncert na 10-lecie w teatrze antycznym w Arles
12.07.2027 – 18.07.2027Festiwal Les Suds w Arles 2027
niedz. 4.07.2027Fête du Costume w Arles 2027
Informacje praktyczne
Théâtre antique d’Arles
Rue de la Calade, 13200 Arles
Godziny otwarcia
Otwarte:
cały rok, codziennie (oprócz 1.01, 1.05 i 25.12)
Godziny:
• marzec–kwiecień: 9.00–18.00
• maj–wrzesień: 9.00–19.00
• październik: 9.00–18.00
• listopad–luty: 10.30–16.30
Ostatnie wejście:
30 min przed zamknięciem
Uwagi:
w dni koncertów zamknięte od ok. 16.00; możliwe zamknięcia podczas festiwali
Wstęp i ceny
Bilet normalny:
11 €
Bilety ulgowe:
9 €
0 € (poniżej 18 lat)
Bilety łączone i karty:
Parking:
Boulevard des Lices i Parc du Centre: ok. 2 € za godzinę (8.00–20.00)
Rezerwacja:
dla osób indywidualnych nie przewidziano (rezerwacja tylko dla grup)
Uwagi:
Bezpłatnie dla wszystkich: Europejskie Dni Dziedzictwa (trzeci weekend września)
Zwiedzanie
Zwiedzanie samodzielne:
tak
Czas zwiedzania:
45 minut – 1 godzina
Dojazd
Samochodem:
do centrum Arles, dalej pieszo (parkingi przy Boulevard des Lices)
Komunikacja publiczna:
dworzec Arles – ok. 15 min pieszo do starego miasta
Pieszo i rowerem:
po starym mieście; kilka minut od Areny
Parkingi:
Boulevard des Lices i Parc du Centre: ok. 2 € za godzinę (8.00–20.00)
Na miejscu
Wózki, dzieci i dostępność:
trudna dla osób o ograniczonej mobilności
Psy:
nie